Artikelen onderzoekers gratis dankzij hackers

Een illegale website ontsluit dure wetenschappelijke artikelen.

De website Sci-Hub bedreigt de inkomsten van de wetenschappelijke uitgevers. Via de site, opgericht door de Kazachse wetenschapper Alexandra Elbakyan, zijn artikelen uit wetenschappelijke tijdschriften gratis op te halen die normaal 15 tot 30 euro kosten. Alle wetenschappelijke artikelen die ooit digitaal zijn verschenen, zijn beschikbaar. Sci-Hub wordt steeds bekender. Wetenschappers en studenten maken massaal gebruik van Sci-Hub.

De Amerikaanse beroepsvereniging voor uitgevers (AAP) liet in oktober weten dat het de schending van hun auteursrecht ziet als een bedreiging voor de hele bedrijfstak. Uitgever Elsevier spande in november in New York een kort geding aan. De rechter oordeelde toen dat Sci-Hub moest stoppen en dat de domeinbeheerder de site offline moest halen. Dat laatste gebeurde, maar Sci-Hub ging door op een ander domein. De uitgevers Elsevier en Springer willen nu niet reageren.

Schaduwbibliotheek

Volgens de oprichters worden er dagelijks 200.000 papers via de site gedownload. Sci-Hub slaat van elk opgevraagd artikel ook een kopie op in een schaduwbibliotheek. Die bevat al meer dan 49 miljoen artikelen. Het auteursrecht ligt bij de uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften.

De toegang tot artikelen is de inzet van een felle strijd tussen wetenschappers en uitgevers. Wetenschappers vinden de abonnementskosten te hoog en willen dat artikelen voortaan open access verschijnen – na publicatie gratis en vrij toegankelijk voor iedereen. De hackers achter Sci-Hub wilden niet wachten: zij maken alle artikelen nú openbaar, gratis en illegaal.

Inloggegevens

Sci-Hub oprichter Alexandra Elbakyan bouwde de site in 2011 nadat ze zelf als onderzoeker in Kazachstan had ervaren hoe moeilijk het was om aan artikelen te komen. Inmiddels is het tot een principekwestie uitgegroeid: „Ik vind het onethisch dat het delen van wetenschappelijke informatie verboden kan worden.”

Sci-Hub passeert de betaalmuren van uitgevers via de proxyservers van universiteiten. Die zijn bedoeld voor onderzoekers en studenten om ook buiten de campus toegang te krijgen tot de tijdschriften waar de universiteit op geabonneerd is. Sci-Hub gebruikt de servers van tientallen universiteiten om artikelen te downloaden. Daar zitten ook Nederlandse universiteiten bij, zegt Elbakyan, maar ze wil niet zeggen welke. Naar verluidt doneren anonieme academici hun inloggegevens. Koen Becking, bestuursvoorzitter van de Universiteit van Tilburg, is niet gelukkig met de site. „Wij streven weliswaar naar toegankelijk onderzoek voor zo laag mogelijke kosten, maar wij kiezen voor de wettelijke manier. De trend naar open access is onomkeerbaar, maar dit is niet de juiste weg.”