Artikelen onderzoekers gratis dankzij hackers

Wetenschappelijke artikelen zijn duur. Sci-Hub brengt daar verandering in, maar is wél illegaal.

De website Sci-Hub bedreigt de inkomsten van de wetenschappelijke uitgevers. Via de site, opgericht door de Kazachse wetenschapper Alexandra Elbakyan, zijn artikelen uit wetenschappelijke tijdschriften gratis op te halen die normaal 15 tot 30 euro kosten. Alle wetenschappelijke artikelen die ooit digitaal zijn verschenen zijn beschikbaar. Sci-Hub wordt steeds bekender. Wetenschappers en studenten maken massaal gebruik van Sci-Hub.

De Amerikaanse beroepsvereniging voor uitgevers (AAP) liet in oktober weten dat het de massale schending van hun auteursrecht door Sci-Hub ziet als een bedreiging voor de hele bedrijfstak.

Uitgever Elsevier heeft in november een kort geding aangespannen bij de rechtbank van New York. De rechter oordeelde toen dat Sci-Hub moest stoppen en dat de domeinbeheerder de site offline moest halen. Dat laatste gebeurde, maar Sci-Hub ging door op een ander domein. Op de vraag aan Elsevier wat er nu gebeurt, ook in Europa, weigerde het bedrijf commentaar. Er volgde een verwijzing naar de oude verklaring van de AAP. Springer, een andere grote uitgeverij, reageerde niet op vragen over Sci-Hub.

Schaduwbibliotheek

Volgens de oprichters worden er dagelijks 200.000 papers via de site gedownload. Sci-Hub slaat van elk opgevraagd artikel ook een kopie op in een schaduwbibliotheek. Die bevat inmiddels meer dan 49 miljoen wetenschappelijke artikelen. Het auteursrecht voor die artikelen ligt bij de uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften.

De toegang tot artikelen in wetenschappelijke tijdschriften is de inzet van een felle strijd tussen wetenschappers en uitgevers. Wetenschappers zijn ontevreden over hoge abonnementskosten en willen dat artikelen voortaan open access verschijnen – meteen na publicatie gratis en vrij toegankelijk voor iedereen.

De hackers achter Sci-Hub wilden niet wachten tot uitgevers daarin mee gaan: zij maken alle artikelen nú openbaar, gratis en illegaal.

Inloggegevens

Sci-Hub oprichter Alexandra Elbakyan bouwde de site in 2011 nadat ze zelf als onderzoeker in Kazachstan had ervaren hoe moeilijk het was om aan wetenschappelijke artikelen te komen. Inmiddels is het tot een principekwestie uitgegroeid: „Ik vind het onethisch dat het delen van wetenschappelijke informatie verboden kan worden.”

Sci-Hub passeert de betaalmuren van uitgevers via de proxyservers van universiteiten. Die servers zijn bedoeld voor onderzoekers en studenten om ook buiten de campus toegang te krijgen tot de tijdschriften waar de universiteit op geabonneerd is.

Sci-Hub gebruikt de proxyservers van tientallen universiteiten om artikelen te downloaden. Daar zitten ook Nederlandse universiteiten bij, zegt Elbakyan, maar ze wil niet zeggen welke. Ook wil ze niet ze onthullen hoe ze toegang krijgt tot de proxyservers, maar naar verluidt doneren anonieme academici hun inloggegevens.

Koen Becking, bestuursvoorzitter van de Universiteit van Tilburg, is niet gelukkig met de site. „Wij streven weliswaar naar toegankelijk onderzoek voor zo laag mogelijke kosten, maar wij kiezen voor de wettelijke manier. De trend naar open access is onomkeerbaar, maar dit is niet de juiste weg.”

    • Lucas Brouwers