Vrij na 44 jaar in een Amerikaanse isoleercel

Een mensenleven lang zette de staat Louisiana hem vast in een isoleercel. Vrijdag kwam hij vrij. Al die jaren hield hij zijn onschuld vol.

Woodfox vrijdag, na zijn vrijlating. Foto Max Becherer/AP

De recordhouder isoleercel is vrij. Na 44 jaar vrijwel onafgebroken eenzame opsluiting in een isoleercel van drie bij twee meter, liep Albert Woodfox vrijdagmiddag, op zijn 69ste verjaardag, de Angola-gevangenis in Louisiana uit. ’s Ochtends was er met een schikking een einde gekomen aan de vier decennia durende juridische patstelling in zijn zaak.

Albert Woodfox was de laatste van de Angola Three, jonge zwarte mannen die voor een gewapende overval vastzaten in de beruchte Angola-gevangenis en onder invloed van de militante zwarte Black Panther-beweging in opstand kwamen tegen de slechte omstandigheden en de grove discriminatie daar. Bij een opstand in 1972 werd een bewaker, de 23-jarige Brent Miller, doodgestoken. Woodfox en zijn kompanen Robert King en Herman Wallace werden aangeklaagd voor moord en tot langdurige straffen veroordeeld.

Ondanks veelvuldige acties voor hun vrijlating leek Louisiana de drie mannen in de decennia die volgden te vergeten. Eenzame opsluiting van gevangenen wordt inmiddels als psychisch buitengewoon schadelijk en achterhaald beschouwd. Toch wordt de maatregel in de VS nog veel toegepast. En aan de drie mannen in hun cellen in Louisiana leek iedere modernisering van het recht sowieso voorbij te gaan. De Angola Three werden zo een cause célèbre van mensenrechtenorganisaties die ageren tegen corruptie en discriminatie in het Amerikaanse strafrecht.

Weduwe van vermoorde bewaker

Robert King kwam in 2001 vrij, na 29 jaar isoleercel. Hij ijverde sindsdien voor vrijlating van Wallace en Woodfox. Vanaf 2006 zette ook de weduwe van de vermoorde bewaker, Teenie Rogers, zich voor hen in. Herman Wallace kwam op 1 oktober 2013 vrij op humanitaire gronden; hij had toen al een vergevorderd stadium van leverkanker en overleed drie dagen later.

Maar Albert Woodfox bleef in zijn cel. Hij hield vol dat hij onschuldig was. Tot vrijdag, toen hij in een hoorzitting ter voorbereiding op het derde proces tegen hem, nolo contendere pleitte: ‘ik vecht het niet aan’. Met dit pleidooi uit het Angelsaksische recht gaf Woodfox aan dat hij schuldig noch onschuldig pleitte, maar zijn straf accepteerde, werd zijn vrijlating meteen een feit. De rechter concludeerde dat Woodfox zijn straf er al lang op had zitten.

Even na twee uur verliet Woodfox het terrein van de gevangenis, in de auto met zijn broer. Hij beantwoordde door het autoraampje een paar vragen. Hij wilde graag de graven van zijn moeder en zuster bezoeken, zei hij. Zijn moeder overleed terwijl hij in de gevangenis zat.

Er is niet veel wat je kunt doen

Toen een journalist vroeg of hij dingen anders zou hebben gedaan in 1972, het jaar dat hij in de isoleercel verdween, zei Woodfox: „Als er krachten zijn die groter zijn dan jezelf, is er niet veel wat je kunt doen. Angola was een vreselijke plek toentertijd en iedereen vocht om te overleven.”

De Angola Three hebben steeds volgehouden dat hun lidmaatschap van Black Panther een rol speelde bij hun veroordeling – justitie was bang voor opruiing van andere gevangenen. Maar ook racisme speelde een rol. Twee keer werd Woodfox veroordeeld, twee keer werd het vonnis nietig verklaard omdat de processen niet eerlijk waren verlopen en er in de jury’s sprake was van racisme.

Vorig jaar juni leek Woodfox even vrij man. De rechter oordeelde dat Louisiana moest afzien van een derde proces, omdat alle getuigen dood waren. Maar in beroep kreeg de staat gedaan dat er wél een derde proces zou komen. Woodfox bleef vastzitten.

Een oplossing, zei Woodfox’ advocaat George Kendall tegen The New York Times, kwam pas in beeld toen de aanklager van Louisiana, Buddy Caldwell, die Woodfox ooit „de gevaarlijkste man op aarde” noemde, in november niet herkozen werd. Volgens Kendall kregen de onderhandelingen over Woodfox een heel ander karakter onder Caldwells opvolger. Met het nolo contendere – waar Woodfox eerst steeds zijn onschuld volhield – kan Louisiana zijn gezicht nog enigszins redden.

In een persverklaring schreef Albert Woodfox vrijdag dat hij „ernaar had uitgezien” zijn onschuld te bewijzen in een nieuw proces. Maar zorgen over zijn leeftijd en zijn gezondheid – hij lijdt aan nierfalen en hepatitis C – hadden hem doen besluiten „deze zaak nu op te lossen.”

„Ik hoop dat de gebeurtenissen van vandaag voor velen een afsluiting betekenen”, schreef hij.