Varkensmuts valt onder uitingsrecht

De politie in Ede pakte zaterdag een Pegida-voorman op omdat hij een provocerende muts niet wilde afzetten. Juristen vinden dat de politie te ver ging.

Activist gearresteerd om varkensmuts Foto Bas Czerwinski

Juristen zien er een trend in, een zorgelijke trend: politieagenten die iemand aanhouden vanwege gedrag dat mogelijk tot verstoring van de openbare orde kan leiden.

Bij een betoging tegen de komst van asielzoekers, zaterdag in Ede, werd Pegida-voorman Edwin Wagensveld gearresteerd omdat hij zijn muts, die eruit zag als een varkenskop, niet wilde afzetten. De politie had hem dat bevolen en vatte zijn weigering op als provocatie.

In Ede gold een noodverordening. De varkenskop is voor sommigen een symbool van verzet tegen asielzoekers uit islamitische landen. Zondag werden in Ede, in het dorp Lunteren, waar een asielzoekerscentrum is voorzien, kadavers van twee varkens gevonden. Eerder werden er varkenskoppen achtergelaten bij toekomstige asielzoekerscentra, zoals in Enschede.

„Buitengewoon onsmakelijk, die muts”, zegt strafrechtadvocaat Tim Vis. „Maar we hebben uitingsvrijheid en die geldt ook voor onwenselijke, kwetsende en choquerende meningen. De uitingsvrijheid mag niet zomaar worden ingeperkt. Wat de politie doet, is iemand kaltstellen voordat hij of zij iets gedaan heeft.”

Tim Vis, van Spong Advocaten, is lid van de Studiecommissie Uitingsdelicten, een groep juristen die waken voor inperking van de vrijheid van meningsuiting. „Kijk naar de man die ‘Fuck de koning’ riep bij een betoging tegen Zwarte Piet, of naar de arrestatie bij de kroning van Willem-Alexander: er wordt hard ingegrepen terwijl er geen rechtvaardiging voor blijkt te zijn. Dat is preventief handelen om iets onwenselijks een halt toe te roepen, zonder juridische grondslag. En de schade voor degene die is aangehouden is dan al gedaan.”

Marc Schuilenburg, jurist en filosoof aan de Vrije Universiteit, noemt de arrestatie van Wagensveld ‘risicojustitie’. „Je grijpt in bij dingen die op zichzelf niet strafbaar zijn – het dragen van een muts, ook al heeft die de vorm van een varkenskop – maar die wel zouden kunnen leiden tot overlast of criminaliteit. Er wordt geen bekeuring gegeven, er is geen vervolging, de zaak komt niet in het strafrechtelijke keten. Dat lijkt mooi, maar je creëert zo wel een niemandsland waarin er geen enkele controle is op de politie. En dan wordt het willekeur.”

Henny Sackers, hoogleraar sanctierecht aan de Radboud Universiteit, ziet wat er in Ede is gebeurd, als een bevestiging van wat hij vorige week in NRC zei over de maatregelen die in het Brabantse Heesch werden getroffen om rellen te voorkomen: burgemeesters grijpen het afgelopen half jaar wel erg snel naar het middel van de noodverordening.

Pegida-voorman Wagensveld werd zaterdag na ongeveer een uur vrijgelaten. De politie meldde dat er na overleg met het Openbaar Ministerie geen sprake was van strafbare feiten. Zaterdag demonstreert Wagensveld met Pegida in Amsterdam. „Ik heb al een paar varkensmutsjes besteld.”