Surinaams rommelerf is broedplaats zika

Suriname zet zich schrap. Ook hier woedt het zikavirus flink. De bevolking is bang, maar preventie blijkt moeilijk. „Hoeveel epidemieën zijn nodig om gedragsverandering te krijgen?”

Een billboard in hartje Paramaribo roept zwangere vrouwen op zich te laten onderzoeken op zika. Foto Pieter Van Maele/ANP

‘Meneer, kunt u deze golfplaten opruimen en die stapel autobanden van uw erf weghalen? Ze zitten vol met water.” Streng spreekt milieu-inspecteur Vishal Lutchman de huiseigenaar toe, die zwijgend naar de rommel staart. Lutchman vertelt: „Dit is exemplarisch voor wat we tegenkomen in de buurten. Mensen bewaren allerlei oude spullen rondom hun huis, voor hergebruik. Het regent veel, water blijft staan en vormt zo de ideale broedplaats voor de Aedes aegypti.”

Lutchman is een van de veertig inspecteurs van het Bureau Openbare Gezondheidszorg (BOG) die op pad gaan om wijken in Paramaribo en omstreken te controleren, voorlichting te geven over het zikavirus en om broedplaatsen van muggen te vernietigen met larvicide. Vandaag zijn ze aan het werk in de noordelijke wijk Munder. Hier staan vervallen huisjes met open erven, grenzend aan slootjes en bos. „We leggen de mensen uit dat ze de muggen zelf in huis halen als ze hun erven niet opruimen”, zegt Lutchman terwijl hij een oudere vrouw een folder overhandigt en het terrein inspecteert.

Hoewel er geen officiële cijfers zijn, vermoeden specialisten dat in Suriname ongeveer 50.000 tot 60.000 mensen besmet zijn met het zikavirus, wat mogelijk kan oplopen tot meer dan 200.000 – ongeveer de helft van de bevolking. Zika woedt in Suriname sinds oktober, maar pas vorige week riep president Desi Bouterse op de strijd met het virus aan te gaan. Te laat, vinden veel mensen. Maar volgens minister van Volksgezondheid Patrick Pengel kwam de bezorgdheid pas nadat in buurland Brazilië de link met microcefalie werd gelegd, de te kleine schedelomvang bij baby’s, mogelijk ten gevolge van zika, en toen ook de Wereldgezondheidsorganisatie de noodtoestand uitriep.

„We hebben al jaren te maken met de Aedes aegypti-mug, die ook dengue en chikungunya verspreidt”, zegt de minister. Bij zo’n epidemie zijn ziekenhuizen vol en ligt het economische leven plat, vertelt hij. „Mensen zijn wekenlang uitgeschakeld. Zika leek mee te vallen. Maar door de berichten uit Brazilië hebben we maatregelen getroffen. Vrouwen wordt geadviseerd hun zwangerschap uit te stellen. Vanaf volgende week gaan we met driehonderd man extra de wijken in.” Pengel heeft een crisisteam ingesteld en 3 miljoen Surinaamse dollar (675.000 euro) extra uitgetrokken voor voorlichting en bestrijding.

Mogelijk zijn er inmiddels vier mensen overleden door het zikavirus. Opvallend is dat het aantal gevallen van guillain-barré, een acute verlammingsziekte, sterk is toegenomen in Suriname, net als in Brazilië, Colombia en El Salvador. Internationaal legden onderzoekers al een link tussen zika en guillain-barré. Er zijn nu 16 gevallen in een paar maanden tijd, terwijl het er normaal gesproken gemiddeld 12 per jaar zijn. „Een aantal patiënten ligt op de intensive care aan de beademing. Maar er zijn ook patiënten die na een acute verlamming vrij snel weer op de been zijn”, zegt John Codrington, hoofd van het laboratorium van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo. Zijn onderzoeksteam kreeg vorige week bezoek van een groep Nederlandse artsen van het Erasmus MC. Eén van die artsen is gebleven. „Voor Nederland is zikaonderzoek in Suriname interessant omdat hier veel Nederlandse toeristen komen”, licht Thomas Langerak toe. „We hebben al een aantal zikagevallen in Nederland en ook de eerste guillan-barrépatiënt. Allemaal liepen ze zika op in Suriname.”

Ook microcefalie wordt onderzocht, hoewel er in Suriname nog geen extra gevallen zijn sinds de zika-uitbraak. „Wel zijn er zwangere vrouwen met zika. Zij staan onder speciale controle”, zegt Codrington.

Plotseling stapt een jonge vrouw zijn laboratorium binnen met een opgezwollen gezicht vol rode bulten. „Ik heb voor de tweede keer zika gekregen, dokter, en nu voel ik tintelingen in mijn armen, alsof ik verlamd raak!”, zegt ze bezorgd. Codrington laat een verpleegster bloed afnemen. „Speciale gevallen onderzoeken we onmiddellijk, en zoals je ziet komen de mensen zelf naar het ziekenhuis. Het leeft enorm”, aldus Codrington.

Ondertussen heeft milieu-inspecteur Vishal Lutchman in Munder een leegstaand perceel ontdekt. Het onkruid staat er metershoog en er ligt rommel op de grond. „Dit is ook een groot probleem. De eigenaren zijn vertrokken naar Nederland en laten hun terrein verwaarloosd achter. Buren dumpen er huisvuil en creëren zo een broedplaats voor muggen. Hoeveel epidemieën zijn er nodig om het gedrag van mensen te veranderen, vraag je je soms af.”

    • Nina JurnaParamaribo