Lied over Krim wint Oekraïens Eurovisie Songfestival

In 1944 werden honderdduizenden Krim-Tataren gedeporteerd. Of verwijst het nummer naar de annexatie in 2014?

De Krim-Tataarse zangeres Susana Jamaladinova - Jamala - tijdens het Oekraïense Eurovisie Songfestival. Foto Valentyn Ogirenko / Reuters

De spanningen tussen Oekraïne en Rusland zouden dit jaar ook het podium van het Eurovisie Songfestival kunnen bereiken. Althans, het liedje waarmee de Oekraïense zangeres Jamala de nationale inzending won zou geïnterpreteerd kunnen worden als stevige kritiek op Rusland.

Zangeres Soesana Dzjamaladinova - artiestennaam Jamala - won zondag met het nummer ’1944’. Daarmee verwijst ze naar de deportatie van honderdduizenden Krim-Tataren die in 1944 door Jozef Stalin van de Krim naar Centraal-Azië werden gestuurd, omdat ze aan de kant van de nazi’s zouden staan. Tijdens de barre tocht overleden tienduizenden mensen. Pas in de jaren tachtig mochten de Krim-Tataren terugkeren.

Overgrootmoeder

De 32-jarige Jamala is zelf van Krim-Tataarse afkomst en geboren in Kirgizië. Ze zegt geïnspireerd te zijn door verhalen van haar overgrootmoeder, die is gedeporteerd.

Haar teksten liegen er niet om. Het nummer begint in het Engels: “When strangers are coming // they come to your house // they kill you all and say // We’re not guilty, not guilty”.

Het nummer werd door 380.000 Oekraïense stemmers en een driekoppige jury geselecteerd uit zes inzendingen. De aankomende editie van het Euroviisie Songfestival wordt in mei gehouden in de Zweedse hoofdstad Stockholm.

Annexatie

Twee jaar geleden annexeerde Rusland de Krim, waar meer dan 250.000 Krim-Tataren wonen. De Krim-Tataren, van Turkse afkomst en grotendeels moslim, zeggen dat onderdrukking tegen hen is gegroeid sinds de Russen het schiereiland inlijfden. Mustafa Jamilev, leider van de Krim-Tataren zegt:

“Het nummer verwijst niet naar de recente bezetting, maar wel naar inheemse volkeren die gruwelijk onrecht is aangedaan.”

Politiek verboden

Politiek bedrijven op het podium van het songfestival is niet toegestaan. Of de tekst van Jamala zich aan de voorschriften houdt, onderzoekt het songfestival zelf. Daarbij zal vooral de letterlijke tekst als uitgangspunt genomen worden.

In 2005 moest de Oekraïense deelnemer de tekst aanpassen, omdat hij het lijflied van de Oranjerevolutie zong. Dat lied begeleidde de omstreden machtwisseling een jaar eerder in het land. Oekraïne was in 2005 nota bene gastland van het songfestival. In 2009 werd Georgië gediskwalificeerd omdat de inzending kritiek uitte op Vladimir Poetin. Een jaar eerder vochten Georgië en Rusland nog een korte oorlog uit.

    • Menno Sedee