In de zaaltjes in het land is de campagne al in volle gang

Debatten De argumenten van voor- en tegenstanders van een Brexit worden steeds scherper.

Een druilerige zaterdagochtend, begin februari. Chingford, aan het noordoostelijke einde van een Londense metrolijn. Waar de witte working class woont, verdreven door de hoge huizenprijzen elders in de Britse hoofdstad. Aan de kraam van de bloemist wappert de Engelse vlag. Een campagneteam van Vote Leave deelt folders uit. „Stem voor Brexit, neem de macht weer in eigen hand.”

Nu er op de EU-top een akkoord is gesloten, heeft premier David Cameron gezegd dat 23 juni het referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie wordt gehouden. De Britten krijgen dan de eenvoudige vraag voorgelegd: wilt u lid blijven van de EU of vertrekken?

Maar de campagnes van Remain en Leave zijn – ongeacht waar Cameron mee thuis zou komen – allang in volle gang. Zo’n 18 procent van de Britten is nog te overtuigen door een van beide kampen.

Discussie bij een zebrapad

Dezelfde zaterdag. Kentish Town, het groezelige deel van de Londense wijk Camden. Bij een zebrapad heeft een ander team van Vote Leave zich strategisch opgesteld: half opgeblazen of leeggelopen ballonnen aan lantarenpalen laten zien dat hier iets staat te gebeuren. Hun folder meldt: „Bescherm uw lokale ziekenhuis…” Er ontstaat een klein debat met een voorbijganger. Wat heeft de NHS, de nationale gezondheidsdienst, met de Europese Unie te maken? De campagnevoerder wijst de twijfelaar op de tekst: „Iedere week sturen onze politici 350 miljoen pond (444 miljoen euro) naar de EU. Dat is genoeg om iedere week een nieuw ziekenhuis te bouwen. Het is bijna zestig keer zoveel als wat we aan het kankerfonds spenderen.” Hij is niet op de gedachte te brengen dat het een niet per se met het ander te vergelijken is.

Dergelijke discussies vinden al maanden plaats. Op straat waar voor- en tegenstanders van de ‘Brexit’ folders uitdelen, in zaaltjes, en op sociale media. De eurosceptische partij UKIP is op #nottoEUtour. Britain Stronger In, de Blijvers, heeft inmiddels in alle twaalf Britse regio’s lokale afdelingen, en belt aan het einde van iedere middag met kiezers. Vote Leave en Leave.EU, de Vertrekkers, staan op straat. En wie wil, kan bijna iedere avond ergens in het land naar een debat.

De kopstukken van beide kampen zijn een soort rondreizend circus

De kopstukken van beide kampen zijn een soort rondreizend circus. Zoals onlangs in Cambridge: zo’n tachtig studenten zitten op de roodleren banken aandachtig te luisteren. De stelling deze avond is: „Dit Huis gelooft dat de onderhandelingen van de premier de beste optie zijn voor de toekomst van dit land.” Geen van de sprekers geeft echt antwoord, het debat gaat puur over Blijven of Vertrekken. Voorzitter Ben Gallant, scheikundestudent, zal later concluderen: „Misschien geeft dit wel aan dat de onderhandelingen niet uitmaken, zelfs de Conservatieve sprekers geloofden er niet in.”

De debaters zijn inmiddels aan elkaar gewaagd. Als Richard Tice van Leave.EU zegt dat de EU tegenhoudt dat de Britten vrijhandelsverdragen sluiten, intervenieert voormalig Lagerhuislid Laura Sandys, voorzitter van de European Movement. Ze zegt: „Hoe kan het dan dat België meer exporteert naar India dan wij?” Als Charles Clarke zegt dat Europese samenwerking nodig is bij bijvoorbeeld bestrijding van mensensmokkel, reageert Daniel Hannan dat voor samenwerking geen politieke unie nodig is.

Duidelijke onliners

Na maanden tegenover elkaar staan zijn er duidelijke oneliners. De pro-Brexitgroep zegt: „Brittannië is beter dan dit.” De pro-Blijvers komen met een antwoord op de montypythoneske vraag: „Wat deed Europa ooit voor ons?”

De argumenten tekenen zich ook steeds scherper af. Conservatief Daniel Hannan noemt het „onvoorstelbaar dat de Europeanen [na Brexit] geen handel meer met ons zouden willen drijven”. Patrick O’Flynn van UKIP zegt dat de EU maar één kant op gaat: „Heimelijke integratie”. Graham Stringer wijst erop dat de sociale Unie niet bestaat: „Kijk naar de vernietiging van jonge levens in Griekenland en Spanje door de enorme werkeloosheid.”

Aan de andere kant zegt Sandys dat de EU kansen biedt, zeker als de interne markt voor diensten en digitaal verkeer af is. „Lopen we daarvan weg?” Lord Balfe, oud-europarlementariër, roemt de vrede die er sinds de oprichting in de EU heerst. Charles Clarke wijst op de 700 verdragen met andere internationale instellingen, waar de Britten niet aan lijken te twijfelen. En europarlementariër Vicky Ford zegt liever aan tafel te zitten in Brussel, dan geen invloed te hebben.

Bij binnenkomst wist 18,4 procent van de studenten niet wat te stemmen. Aan het eind van de avond is 5 procent tot het Blijven-kamp toegetreden.

    • Titia Ketelaar