Jeb Bush, de perfecte kandidaat die maar niet uit de verf kwam

Republikeinse presidentskandidaat Jeb Bush maakte vannacht in Columbia, South Carolina bekend zijn campagne te staken.
Republikeinse presidentskandidaat Jeb Bush maakte vannacht in Columbia, South Carolina bekend zijn campagne te staken. Foto Matt Rourke / AP

Jeb Bush had geld, vrijwilligers, een sterke organisatie, bestuurlijke ervaring als gouverneur, en een machtige politieke familie. Hij had alles mee om de Republikeinse kandidaat voor de presidentsverkiezingen te worden. Van 2012.

Om ervaring wordt gelachen

In 2016 tellen deze politieke conventies niet meer. Zaterdagnacht stapte een ontgoochelde Jeb Bush uit de Republikeinse race. In South Carolina, de derde staat waar voorverkiezingen werden gehouden, eindigde Bush als vierde, met 7,8 procent van de stemmen. Donald Trump, die een persoonlijke lastercampagne tegen Bush voerde, won ook deze staat, en vergrootte zijn voorsprong. Struikelend over zijn woorden nam een geëmotioneerde Bush vannacht afscheid.


Deze Republikeinse voorverkiezingen breken tot nu toe met alle campagnewetten: geld of een superPAC, een politieke belangenorganisatie, blijkt helemaal geen verkiezing te kunnen kopen. Om ervaring wordt gelachen. En een Bush blijkt ook een verkiezing te kunnen verliezen.

De perfecte kandidaat

Jeb Bush (63) leek gebukt te gaan onder de verwachtingen van zijn vader en broer, die beide al president zijn geweest. Op papier was hij de perfecte kandidaat om niet alleen het Witte Huis te heroveren, maar ook de Republikeinse partij een bredere basis te geven.

Bush is getrouwd met een Mexicaanse vrouw, spreekt vloeiend Spaans, en dacht genuanceerder over migratie dan de meeste partijprominenten. De Republikeinen weten dat hun electorale basis slinkt, nu de partij steeds verder naar rechts opschuift. De meer pragmatisch ingestelde Bush zou een handreiking naar de groeiende latino-gemeenschap kunnen doen. Vaak zijn dit toegewijde katholieken met conservatieve ideeën, maar ze stemmen in grote meerderheid Democratisch.

Om die reden ging de partijtop vorig jaar al massaal achter Bush staan. Zijn superPAC, Right to Rise, haalde meer dan honderd miljoen dollar op.

Maar één ding was iedereen vergeten: Jeb Bush is een verlegen, schuchtere man, een tegenpool van broer George. Hij stotterde zich door toespraken heen. Hij wist zelfs voorspelbare vragen, zoals de vraag wat hij van de oorlog in Irak vond, niet te beantwoorden.

Foto Matt Rourke / AP

Foto Matt Rourke / AP

Boksbal van Trump

Tot overmaat van ramp meldde zich medio 2015 een uitdager die spotte met het systeem: miljardair Donald Trump. Met bijna sadistisch plezier scheurde hij Bush’ campagne de afgelopen maanden aan reepjes. Zijn aanvallen waren puur op de man gericht. Bush had ‘weinig energie’, was ‘de zwakste van allemaal’. Toen Bush zijn moeder campagne liet voeren, zei Trump: „Die arme Jeb heeft de hulp van zijn mammie nodig.”

Bij Saturday Night Live werden de debatoptredens van de verlegen Bush tegenover bullebak Trump belachelijk gemaakt:

Bush wist zich geen raad met de ontregelend werkende Trump. Adviseurs waren het oneens over de strategie: aanvallen of negeren. Het werd van allebei iets. Het onderliggende probleem was dat Bush deze aanvallen niet aan had zien komen. Hij had gerekend op een tweestrijd met zijn voormalige protegé Marco Rubio, een senator uit Florida. Hij had allerlei anti-Rubio-argumenten bedacht, maar stond met de mond vol tanden tegenover Trump.

Bush oogde de laatste weken in paniek. Zijn broer George, die zich de laatste jaren zelden laat zien, ging campagne voor hem voeren. Jeb Bush twitterde een foto van een pistool, waarin zijn naam gegraveerd was. ‘America’, was de enige tekst die erbij stond. Dat militante beeld paste niet bij zijn behoedzame campagne, en Bush werd, zoals zo vaak, het mikpunt van spot en satire.

Kan Rubio het opnemen tegen Trump?

Het vertrek van Bush geeft Rubio de zuurstof die hij nodig heeft. Rubio werd tweede in South Carolina, en vierde dat als een overwinning. De hoop is dat Bush’ geld en kiezers nu zijn kant opkomen. Het Republikeinse ‘midden’ was drukbezet, maar behalve Rubio is nu alleen gouverneur John Kasich nog over. Het meest gunstige scenario, verteld door Rubio-medewerkers, gaat als volgt: Rubio krijgt de partijelite achter zich, kan eindelijk geld uitgeven, en slaat op Super Tuesday, 1 maart, een grote slag.

Het kan, maar het is erg optimistisch gedacht. Rubio hád in South Carolina al de halve partijtop achter zich, inclusief de populaire gouverneur Nikki Haley, maar werd totaal overklast door Donald Trump. Zelfs als alle Bush-stemmers op Rubio hadden gestemd, had hij de staat nog verloren. Rubio wordt door Amerikaanse media vaak als grote favoriet bestempeld, maar na drie staten heeft hij nog altijd niets gewonnen.

Het probleem voor Rubio is hetzelfde als voor Bush. Ze spelen het spel volgens de gangbare regels, en zien over het hoofd dat de Republikeinse kiezer anders naar politiek kijkt. Donald Trump voerde tactisch een hopeloze campagne in South Carolina. In deze staat, waar veel Defensie-personeel woont, begon hij over de ‘leugens’ van de Bush-regering om Irak binnen te vallen. Dat is hier geen populair standpunt. Trump maakte verder ruzie met de paus, en deed verder geen enkele poging de diepgelovige staat te bekoren.

Toch won Trump. En hoe: de meeste evangelische kiezers kozen voor hem, niet voor Ted Cruz. Hij won een week eerder ook de seculiere, hoger opgeleide staat New Hampshire, waar een gematigder publiek stemt. Dat betekent dat Trumps populariteit diep is verankerd onder brede lagen van de bevolking.

Ted Cruz’ achterban lijkt zich gevormd te hebben: hij verenigt de evangelische en uiterst rechtse vleugels. Marco Rubio is de laatste ‘conventionele kandidaat’ die Trumps opmars nog kan stoppen. Hij moet alleen wel deze les van Jeb Bush leren: een conventionele politicus moet niet vechten met conventionele middelen.

Donald Trump kwetste Bush vannacht voor het laatst. Hij noemde Bush niet eens in zijn overwinningstoespraak, alsof hij nooit had meegedaan.