Plasser die in gracht valt hoeft niet teut te zijn

Wildplasser bij het monument op de Dam in Amsterdam
Wildplasser bij het monument op de Dam in Amsterdam foto Roger Cremers

De plasbuis van een gezonde man van middelbare leeftijd kan gemiddeld 21 milliliter urine per seconde laten passeren, aannemende dat de ‘urethra’ in doorsnede een ellips is van 8 bij 3 mm. Het betekent dat de gezonde man van middelbare leeftijd zelden langer dan 25 seconden achtereen watert. Meestal is het korter, zeker als er op de gezonde man gewacht wordt of als hij niet helemaal op zijn gemak is.

Het werd in november 2013 nog eens voorgerekend in presentaties over de hydrodynamica van het urineren tijdens een congres van de American Physical Society in Pittsburgh. Eén onderzoeksgroep had het wateren van grote en kleine zoogdieren vergeleken, een ander had naar splash-back effecten in urinoirs gekeken, daarbij gebruik makend van fel gekleurde nep-urine en een kunstmatige plasbuis van bovengenoemde proporties die met een 3D-printer was gemaakt. De beschouwingen zijn op internet te vinden (The Tao of pee).

De gevreesde splash-back is te minimaliseren door zo dicht mogelijk tegen het urinoir aan te gaan staan (omdat de straal anders onder invloed van Plateau-Rayleigh-instabiliteit al in losse druppels uiteen is gevallen) en een gunstige hoek tussen urinestraal en urinoirwand te kiezen. Het is raadzaam niet te plassen in de poel die zich tijdelijk onder in het urinoir vormt. Die wekt onevenredig veel splash-back op. Het beste wat de gezonde man eigenlijk kan doen is: zittend plassen. Dat heeft ook andere voordelen.

De foto’s en filmpjes uit Pittsburgh tonen aan dat splash-back nooit volkomen is te onderdrukken, ook niet bij het plassen tegen een boom of bij andere vormen van wildplassen. Op z’n minst lopen de schoenen gevaar. Wie de verschillende kansen tot zich laat doordringen stemt in met de conclusie dat het nog helemaal niet zo gek is dat toeristen, dagjesmensen en voetbalsupporters bij voorkomende gelegenheden gewoon in de Amsterdamse grachten plassen. Per slot kwam de urine van de lui in de grachtenpandjes en die van de woonbootbewoners vóór koningin Maxima er ging zwemmen ook meestal ongezuiverd in de gracht terecht.

Er zou veel voor te zeggen zijn het grachtplassen maar geheel vrij te geven als het niet zo gevaarlijk was. Jaarlijks komen er mensen bij om het leven. Onder Amsterdamse hulpverleners zijn de drenkelingen die dood en met open gulp uit het water worden gevist een begrip. Natuurlijk wordt hun malheur in eerste instantie toegeschreven aan overmatig drank- en drugsgebruik en in een enkel geval aan aanwijsbare pech. De vraag van vandaag is of er ook andere oorzaken zijn. Een jonge lezer die net het standaardwerk ‘Interne geneeskunde’ (Stehouwer, Koopmans, Van der Meer) had doorgewerkt meende een nieuwe verklaring voor de Amsterdamse open-gulp-verdrinkingen gevonden te hebben: mictie syncope. In het Engels: micturition syncope.

Zoals pas in 1956 voor het eerst expliciet is vastgesteld blijkt een klein deel van overigens volkomen gezonde mannen tijdens of vlak na het plassen pardoes flauw te kunnen vallen: zonder een waarschuwing vooraf en zonder enig bijeffect achteraf, vooropgesteld dat niet bij het flauwvallen (dat medici liever wegraken noemen) een beschadigingen wordt opgelopen. De wonderlijke wegraking duurt nooit langer dan een minuut en treft net zoveel jonge als oude mannen. Gezonde vrouwen treft zij nooit.

Het fenomeen, dat inmiddels ‘not uncommon’, ja zelfs ‘fairly common’ wordt genoemd, is in de jaren zestig in kaart gebracht. Studieobject bij uitstek was Amerikaans luchtmachtpersoneel – voor piloten zijn plotselinge black-outs natuurlijk gevaarlijk. Het blijkt dat de wegrakingen vooral ‘s nachts optreden als de syncope-gevoelige man even voor een snelle plas het bed uitgaat. Maar ook lang en warm binnenzitten vergroot de kwade kans. Voorafgaand alcoholgebruik maakt het er niet beter op. De black-out treedt bijna altijd in aan het eind van de plas, vandaar: post-micturition syncope.

Voor zover viel na te gaan is nooit een waterdichte verklaring gevonden voor de kortstondig slechte doorbloeding van de hersenen die eraan vooraf gaat. Het lijkt erop dat het persen en gelijktijdig vasthouden van de adem (de Salvalva-manoeuvre) een ongunstige rol speelt, anderzijds komen wegrakingen niet extra veel voor bij prostaatlijders (die vaak zwaar persen). Uit de waarneming dat gezonde vrouwen nooit wegraken tijdens het plassen moet ook iets zijn af te leiden, maar wàt? Zit het ’m in het staan?

Vreemd is dat de literatuur geen beschrijving geeft van de vorm van het wegraken. Is dit slap in elkaar zakken of stijf omvallen? Voor de wildplasser aan de rand van een diepliggende Amsterdamse gracht maakt dit uit. ‘Stijf omvallen’ ligt het meest voor de hand omdat steeds wordt benadrukt dat de wegraking zonder enige waarschuwing kwam. Stijf omvallen (‘gestrekt gaan’) kennen we van militairen die tijdens parades al te lang in de houding hebben moeten staan. Google eens ‘fainting soldiers’ en bekijk de plaatjes. Je zou zweren dat vrouwen vooral achteroverslaan en mannen voorover, maar absoluut is het onderscheid niet. Er is een YouTube-filmpje (‘fainting woman falls on train tracks’) van een vrouw die voorover van een metroperron valt. Het geeft een indruk van de dingen die de eenzame wildplasser kunnen overkomen.

Is mictie syncope een aannemelijke verklaring voor de vele Amsterdamse open-gulp-doden? Benaderde urologen namen de AW-vraag misschien niet helemaal aux sérieux. Zij reageerden niet. Voorlopig is het advies: neem geen onnodig risico.