EU-leiders laten Cameron zweten

Met zijn eis voor een eigen positie binnen de EU heeft de Britse premier een doos van Pandora geopend.

Dat het laat zou worden in Brussel, stond van tevoren vast. Zelfs heel laat. Maar uiteindelijk was het voor de 28 regeringsleiders van de Europese Unie vervelend laat. Pas rond tien uur gisteravond kwam het bericht: er is een akkoord. „Het drama is voorbij”, zei de Litouwse president Dalia Grybauskaite.

Het zou in de bewoordingen van de Britse pers een ‘make it or break it’- top worden. Met als inzet: het Verenigd Koninkrijk in of uit de Europese Unie. Het werd vooral een eindeloze top, met uitgelopen diners, uitgestelde lunches, uitgestelde diners en tussendoor heel veel aparte gesprekken met de sleutelspelers. Al die tijd hing een definitief akkoord boven de markt. Maar een bijna akkoord is nog geen akkoord. Dus tikte de klok door.

David Cameron kwam, zag en kreeg een koekje van eigen deeg. Weinig EU-leiders hadden er zin in om het de Britse premier de afgelopen twee dagen gemakkelijk te maken. Met zijn in 2013 voor het eerst geuite eis dat het Verenigd Koninkrijk een speciale behandeling moet krijgen, en anders de EU verlaat, heeft de Britse premier veel kwaad bloed gezet. De ergernis werd tijdens de aan de ‘Brexit’ gewijde top breed uitgemeten. Wat verbeeldden die Britten zich eigenlijk met al hun wensen?

De Griekse premier Alexis Tsipras spande de kroon. Hij deed wat Cameron eigenlijk ook doet: dreigen. Griekenland, zei hij, wil best wel solidariteit tonen met de Britten, als zij in de vluchtelingencrisis ook solidair zijn met de Grieken. En zo leek de ene crisis zich met de andere te vermengen. Griekse woordvoerders haastten zich te zeggen dat hun premier geenszins van plan was een veto uit te spreken, maar het incident maakte pijnlijk duidelijk dat Cameron een doos van Pandora heeft geopend, waarbij alles wat Europa op dit moment kwelt in een onontwarbare kluwen dreigt te veranderen.

Oorspronkelijk was het de bedoeling de deal, waarvoor de afgelopen weken door de hoofdrolspelers al talloze voorbereidende gesprekken werden gevoerd na een eerste sessie op donderdag, tijdens een English breakfast op vrijdag af te hameren. Maar donderdagnacht werd al duidelijk dat het een Engelse lunch zou worden. In de loop van vrijdag werd het een Engels diner. De Duitse bondskanselier Angela Merkel kreeg trek van al dat uitstel: zij werd aan het begin van de avond op de Place Jourdan gespot met frieten in een puntzak. Ook andere leiders knepen er tussenuit, terwijl hun juristen op de top achterbleven om het echte werk te doen: chocola maken van Camerons complexe eisenpakket.

Het Verenigde Koninkrijk heeft al de nodige uitzonderingsposities binnen de EU, met onder meer een grote korting (‘rebate’) op de bijdrage aan de EU-begroting, maar het is volgens Cameron niet genoeg. Hij won vorig jaar de verkiezingen met de belofte een referendum te houden over het Britse EU-lidmaatschap. Om dat te winnen, en in de EU te blijven, zijn tastbare concessies nodig, waarmee hij kan laten zien dat het Verenigd Koninkrijk niet naar de pijpen van de EU danst. Maar naar de zijne dansen wil de EU ook niet, zo bleek dus.

De regeringsleiders van de Unie, bijna allemaal doorgewinterde politici, weten dat om een akkoord aan de achterban te verkopen er voor moet worden gestreden. Maar die strijd wilden ze niet alleen aan Cameron overlaten. Dus roerden ook de Belgen zich. Cameron wil af van het in verdragen vastgelegde concept van een ever closer union. Dit is het idee dat landen in de EU zitten om economisch en politiek naar elkaar toe te groeien. Dat verlaten is tegen het zere been van de Belgen. Prima als de Britten niet verder willen integreren, maar wat de rest doet is niet aan de Britten om te bepalen, vond de Belgische premier Charles Michel. Na twee vernietigende wereldoorlogen en met Brussel als Europese hoofdstad zien de Belgen zich bij uitstek als vaandeldragers van de Europese vooruitgangsgedachte.

Het grootste struikelblok lag volgens verwachting in Oost-Europa. Cameron wil aan een noodrem kunnen trekken als de arbeidsmigratie naar zijn land te groot wordt. Een migratieplafond instellen mag niet, dus zocht de premier het in het korten op sociale voorzieningen. Zo wil hij EU-arbeiders minder kinderbijslag betalen, als hun kinderen zijn achtergebleven in het land van herkomst. Dit leidde vrijdag tot veel discussie, want hoe zal die ‘indexatie’ eruit zien? Is het (lage) welvaartsniveau in die landen leidend, zoals Cameron wil? Of wordt er geïndexeerd ten opzichte de (soms relatief hoge) kinderbijslag daar?

Bijkomend probleem: hoewel het akkoord geacht wordt Britse problemen op te lossen, kunnen straks alle andere EU-landen ook besluiten minder te betalen voor ‘euroweeskinderen’, zoals ze in Polen heten. Dat ligt gevoelig. Er werd vooral gediscussieerd over percentages en termijnen. Regeringsleiders maakten zich al op voor een nieuwe nacht, maar uiteindelijk konden ze thuis ontbijten.

    • Stéphane Alonso
    • Mark Kranenburg