Kranten en boeken zijn ook niet onbeperkt te raadplegen

Het artikel Blokkades in de beeldbank (Wetenschapbijlage 12 en 13 februari) wekt de indruk dat het probleem van de auteursrechten vooral beperkingen oplegt aan onderzoekers die beeldbanken willen raadplegen. En dat de vergelijkbare beperkingen zijn opgeheven voor wetenschappers die boeken, tijdschriften of kranten digitaal willen lezen. Dat is niet juist, en bovendien is ook het onderzoek van gedigitaliseerde archieven nog aan beperkingen onderhevig. De website Delpher (van de Koninklijke Bibliotheek, ere wie ere toekomt) maakt als centraal toegangspunt tot Nederlandse historische teksten uit boeken, kranten en tijdschriften van wetenschappelijke bibliotheken wel miljoenen pagina’s digitaal toegankelijk. Maar ook daar blokkeert het auteursrecht de volledige toegankelijkheid, zoals de bescherming van de privacy dat doet voor veel archiefstukken.

Het via de computer digitaal beschikbaar stellen van gedrukte en geschreven informatie is wellicht voor de wetenschap de beste uitvinding na die van de boekdrukkunst, omdat de zoekmogelijkheden in het gedigitaliseerde materiaal geen beperkingen meer kennen, wat de mogelijkheden van het onderzoek oneindig maken. Aan het moment waarop dat ook daadwerkelijk zo functioneert, staan echter nog juridische drempels en wettelijke beperkingen in de weg.

Die kunnen alleen geslecht worden als de politieke wil aanwezig is om de wet op het auteursrecht aan te passen, en als een oplossing wordt gevonden voor de terechte behoefte om in archiefstukken de privacy van personen te beschermen. Het moment waarop bibliotheken en archieven alleen nog de bewaarplaatsen zijn van het papier dat onderzoekers thuis digitaal bestuderen is nog ver weg.

    • Henk Slechte