De Fransen willen nu eindelijk wel eens een keer aan het werk

Frankrijk staat aan de vooravond van ingrijpende flexibilisering van de arbeidsmarkt.

President Francois Hollande en premier Manuel Valls. Foto STEPHANE DE SAKUTIN / AFP

Ondanks naderende verkiezingen en weerstand in zijn eigen partij, blijkt François Hollande nog niet klaar met hervormen. Met een ingrijpende herziening van de Franse arbeidswetgeving, waarvan deze week een eerste versie naar buiten kwam, hoopt hij bedrijven meer flexibiliteit te geven om in slechte tijden van personeel af te komen, zodat ze in betere tijden sneller mensen aannemen.

Zo moet de structureel hoge werkloosheid (nu 10,1 procent) omlaag en zouden Franse bedrijven aan concurrentiekracht winnen. Hoewel de voor een deel van de regerende Parti Socialiste heilige 35-urige werkweek op papier blijft bestaan, moet het makkelijker worden via bedrijfsakkoorden van de regels af te wijken.

Het pre-wetsontwerp is woensdag door de jonge minister van Arbeid Myriam El Khomri naar de Raad van State gestuurd voor een eerste oordeel. In maart gaat het naar de ministerraad en het parlement. Maar het debat is al geopend. Vakbonden spreken van „regressie zonder precedent” of een „terugkeer naar de negentiende eeuw”, terwijl werkgevers en de rechtse oppositie „revolutie” zien.

Zo zou een bedrijf dat vier kwartalen minder bestellingen of een lagere omzet noteert makkelijker in het personeelsbestand moeten kunnen snijden. Nu is dat lastig, waardoor bedrijven eerder failliet gaan. Ook komt er een bovengrens voor de vergoeding bij onterecht ontslag die lijkt op de Nederlandse transitievergoeding. Bedrijven met buitenlandse vestigingen die goed draaien terwijl de Franse tak in nood is, kunnen voortaan toch in Frankrijk mensen ontslaan.

Maar de vakbonden zijn het meest verontrust over de verkapte wijze waarop zijzelf buitenspel komen te staan. Als werknemers en werkgevers in een specifiek bedrijf een akkoord bereiken over langer werken, dan kunnen dagen van 12 uur of, gedurende een vaste periode, werkweken van maximaal 46 uur worden ingesteld. Komen de sociale partners er niet uit, dan kan het plan in een bedrijfsreferendum aan het personeel worden voorgelegd. Dat gebeurde onlangs al bij autobouwer Smart: om ontslagen te voorkomen stemde het personeel daar tegen de zin van de bonden massaal voor 39 uur werken.

In de PS was het tot voor kort strikt taboe om de 3.800 pagina’s tellende Code du Travail ter discussie te stellen. Toen werkgevers vroegen om een minder lijvig regelboek, grapte PS-minister Sapin dat hij het lettertype wel wilde verkleinen. Maar sinds premier Valls de Franse arbeidswetgeving „onleesbaar” heeft genoemd, accepteert een deel van de partij dat de vele richtlijnen een rem op het creëren van banen kunnen zijn.

Maar zoals bij eerdere liberaliseringen ligt de linkervleugel dwars. Parlementslid Pascal Cherki noemde de plannen een jaar voor de presidentsverkiezingen een „electorale guillotine”. In zakenkrant Les Echos heeft minister El Khomri gedreigd opnieuw gebruik te maken van het ultieme machtsmiddel dat een Franse regering ter beschikking staat: het grondwetsartikel 49-3, dat na parlementair debat een stemming overbodig maakt. Ook bij eerdere hervormingen zette de regering die joker al eens in.

Uit peilingen blijkt dat de Fransen veel liberaliseringen accepteren als die tot meer werkgelegenheid leiden. Kredietbeoordelaar Standard & Poor’s becijferde onlangs met cijfers van Eurostat dat de Franse private sector tussen juli 2013 en september 2015 slechts 57.000 nieuwe banen heeft gecreëerd, tegenover 482.000 in Duitsland en 651.000 in Spanje.

De vrees is echter dat de vakbonden de straat op gaan. Al hebben ze relatief weinig leden, ze kunnen Frankrijk makkelijk lamleggen. Zelfs de gematigde CFDT, die tot nu de PS trouw was, noemt het voorstel van El Khomri „erg onevenwichtig”.