Alle ogen zijn nu op Boris gericht

To Brexit or not to Brexit? Zodra David Cameron terug is uit Brussel, moeten zijn ministers met de billen bloot.

Premier Cameron en burgemeester Boris Johnson tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Londen, mei 2015. Foto Toby Melville/Reuters

Wat gaat Boris doen? Nu er ieder moment een akkoord kan komen tussen de Britten en Brussel is dat de belangrijkste politieke vraag in Westminster.

Tijdens de onderhandelingen beloofden ministers premier David Cameron te steunen. Het kabinet wilde eenheid tonen. Maar als de onderhandelingen zijn afgelopen, mogen zij naar eigen geweten campagne voeren – voor of tegen een vertrek uit de Europese Unie. Hoe meer kopstukken vóór zo’n Brexit kiezen, hoe lastiger het is voor Cameron de kiezers ervan te overtuigen dat het akkoord dat hij heeft gesloten de Britse relatie met de EU ten goede zal veranderen. Hij heeft zijn ministers nodig bij het verkooppraatje.

Boris Johnson, de charismatische burgemeester van Londen, zou voor beide kampen een ideaal boegbeeld zijn. Zo bekend is hij, dat hij twijfelaars kan overhalen.

Maar waar Johnson staat, weet niemand. Hij heeft zijn carrière deels gebouwd op het bespotten en bekritiseren van de Europese kaasstolp. Maar hij kent ook het belang van de EU voor de financiële sector in Londen, en voor de handel. Zijn broer en vader zijn vóór Blijven, maar zijn echtgenote Marina schreef in The Spectator dat Cameron bij zijn onderhandelingen gouden kansen had laten liggen. In zijn columns in The Telegraph schrijft Johnson regelmatig dat het Verenigd Koninkrijk „een fantastische toekomst buiten de EU” kan hebben. Maar, betoogt hij ook, het zou beter zijn lid te blijven van een hervormde Unie. Met de nadruk op het woord ‘hervormd’.

Vraag is of Cameron dat nu met dit akkoord zal bereiken. Twee weken geleden vond Johnson nog van niet. In het Lagerhuis wilde hij de verzekering dat „de verdragen zo worden veranderd dat de soevereiniteit van dit Huis en dit parlement wordt bevestigd”. Na een briefing door premier Cameron aan de vooravond van de EU-top, waarvoor hij zijn vakantie onderbrak, zei Johnson tegen wachtende journalisten: „I’ll be back.” Geen uitsluitsel dus.

Hij is niet de enige in de regering die worstelt. Michael Gove, minister van Justitie, staat bekend om zijn diepgewortelde euroscepsis. Zijn voormalig adviseur is campagnedirecteur van Vote Leave, een van de twee grote Brexit-campagnegroepen. Maar Gove zou ook loyaal willen blijven aan de premier, iets waarover critici van Johnson twijfelen.

Twintig pro-Brexit ministers

Waar Gove uit ideologische redenen een Brexit zou kunnen steunen, zou de keuze van de Londense burgemeester te maken hebben met diens ambitie premier te worden. Mocht hij voor Vertrekken kiezen, en dat kamp wint, dan volgt hij zonder twijfel Cameron op. Als die kant verliest, is het gedaan met Boris’ ambities. Idem als hij kiest voor Blijven, en dat verliest. Wint dat kamp, dan moet hij eerst concurrenten verslaan voor hij premier kan worden.

Volgens sommige bronnen zouden twintig ministers, staatssecretarissen en onderministers de pro-Brexitcampagne willen steunen. Onder wie vrijwel zeker Camerons voorganger als partijleider van de Conservatieven, Iain Duncan Smith, nu minister voor Werk en Pensioenen. Hij orkestreerde de rebellie tegen het Verdrag van Maastricht, begin jaren negentig.

Ook John Whittingdale, minister van Cultuur, Chris Grayling, de fractievoorzitter in het Lagerhuis, Theresa Villiers, minister voor Noord-Ierland, en Priti Patel, staatssecretaris voor Werkgelegenheid, zouden voor Vertrekken zijn.

Vooral de laatste is interessant. Patel stapte in de jaren negentig over van de Conservatieven naar de nu ter ziele zijnde eurosceptische Referendum Party, en keerde terug toen William Hague partijleider werd met de slogan ‘In Europe, not Run by Europe’. Ze zou volgens sommigen in het Brexit-kamp een ideale sleutelfiguur kunnen zijn. Patel is door haar rechtse politiek populair in haar kiesdistrict in Essex, waar veel witte working class woont. Tegelijk is ze door haar afkomst – een Indiase vader – een boegbeeld voor eerste generatie Aziatische Britten.

Zodra de EU-top is afgelopen, belegt Cameron een kabinetsvergadering. Dan zullen de ministers kleur moeten bekennen.

Het schaduwkabinet lijkt eendrachtig. Labour-leider Jeremy Corbyn stemde in 1975 weliswaar tegen lidmaatschap van de toenmalige EEG, en steunde sindsdien vrijwel iedere eurosceptische motie in het Lagerhuis, maar de partij heeft collectief besloten vóór Blijven campagne te voeren. Slechts vier van de 231 Labour-Lagerhuisleden hebben zich officieel bij Leave aangesloten.

Dat betekent niet dat Corbyn zal dwepen met het resultaat van de in zijn ogen „irrelevante” onderhandelingen. Hij moet laten zien dat hij oppositie voert, en tegelijk voldoende pro-Europees klinken om kiezers over te halen vóór Europa te kiezen. Dat laatste lukt hem tot dusver maar matig.

    • Titia Ketelaar