De winnaar van World Press Photo vertelt over dé foto

Warren Richardson fotografeerde vijf dagen non-stop vluchtelingen. Het veranderde zijn leven. ‘Ik ben een nederig mens geworden.’

‘Ik was doodmoe en kon nauwelijks iets zien. Ik heb de foto bij maanlicht gemaakt.” De Australische freelancefotograaf Warren Richardson – winnaar van de World Press Photo 2015 – fotografeerde in augustus vorig jaar, rond drie uur ’s nachts, een aantal Syrische vluchtelingen bij een grensovergang in de buurt van het Servische plaatsje Horgoš onderweg naar het Hongaarse dorpje Röszke.

Op het moment dat Richardson vader en kind vastlegde, was hij in Servië al vijf dagen non-stop bezig om grote groepen Afghaanse en Syrische vluchtelingen vast te leggen. „Ik volgde die avond een groep van zo’n tweehonderd Syrische vluchtelingen. Ze waren erg nerveus, ze probeerden met hun GPS uit te vinden waar ze de grens over konden gaan, ondertussen moesten ze uitkijken voor de Hongaarse politie. Op een gegeven moment hadden ze een gedeelte gevonden waar nog geen muur stond, het was afgezet met prikkeldraad.”

Richardson maakte de foto vanaf de Servische zijde, de man die zijn kind aanpakt, staat aan de Hongaarse kant. „Het was pikkedonker. Ik kon geen zaklamp gebruiken omdat we dan ontdekt zouden kunnen worden.” Hij maakte het beeld vanaf zijn buik omdat hij de camera, vanwege een lange sluitertijd, heel stil moest houden. „Ik heb op het moment zelf niet eens door de lens gekeken. En wat ik had gemaakt, heb ik pas later bekeken. Ik wilde op dat moment zoveel mogelijk foto’s maken en de batterij van mijn camera niet onnodig verbruiken.”

Richardson, die op dit moment in Boedapest woont, vertelt dat de periode aan het Hongaars-Servische grensgebied zijn leven voorgoed heeft veranderd. „Ik had eerder drugsverslaafden gefotografeerd in Noorwegen en de gevolgen van de tsunami in Sri Lanka vastgelegd, maar zo’n indringende ervaring als dit? Nee.”

‘We deelden voedsel en verhalen’

In de buurt van Horgoš zag hij vijf dagen lang meer dan 20.000 mensen langskomen. Zelf sliep hij in totaal maar zes tot zeven uur. „Meestal een uurtje in een slaapzak in een wachttoren. Nooit veel langer dan dat. Ik wilde niks missen.” Hij trok bewust op met de vluchtelingen op om zo te kunnen begrijpen wat ze moesten doorstaan. „We deelden voedsel en verhalen. Ik zag hoe deze mensen, ondanks hun ontberingen, toch een gevoel voor humor wisten te behouden. Ze werden mijn vrienden, ongeacht hun religie of akomst. Het gaat erom mensen te benaderen als individu. Ik ben erachter gekomen: iedereen is zowel leraar als leerling. We hebben allemaal iets te leren en iets door te geven.”

Zijn intensieve contact met de vluchtelingen heeft hem een andere kijk op het leven geven. „Ik kom uit een samenleving waarin ik kan doen wat ik wil. Dat vind ik nu niet meer vanzelfsprekend. Deze ervaring heeft mij nederig gemaakt.”

De eerste keer dat hij zijn fotoreportage uit Horgoš bekeek, zat hij thuis achter zijn computer, met zijn vierjarige zoon slapend naast hem.

De foto van de man met zijn kind kwam als een verrassing. Vanwege de donkere opname, moest hij het beeld enigszins oplichten, een bewerking die toegestaan is binnen de regels van WPP. „Pas toen zag ik wat ik had gemaakt. Ik keek naar mijn eigen zoon en naar het kind op de foto en, nou ja, toen moest ik wel even slikken. Inderdaad: grown men do cry.”