Let op lawinegevaar

Off-piste skiën is gevaarlijk vanwege lawinegevaar. Waar kun je op letten?

Foto’s istock

Wind door de haren, de zon die schijnt door de opstuivende poedersneeuw, en een glühweintje na. Voor ongeveer een miljoen Nederlanders is er weinig leuker dan wintersporten. Maar de sneeuw heeft een zwarte zijde: dit seizoen zijn er al 38 doden gevallen bij lawines in de Alpen. En dan moet er nog een aantal zeer drukke weken komen. Alleen al dit weekend vertrekken 300.000 Nederlanders naar de sneeuw. 

Er waren ongelukken op gesloten pistes. Zo trok een leraar met zijn leerlingen over een gesloten piste in Frankrijk, waarbij twee leerlingen en een andere skiër omkwamen. En er waren een paar ongelukken zonder dodelijke slachtoffers op open pistes. Maar de meeste ongelukken vonden buiten de pistes plaats. Enthousiaste freeriders, tourskiërs en alpinisten die de gebaande paden achter zich laten, op zoek naar avontuur. Waarom ze dat doen, is duidelijk. De al te gepolijste, opgespoten en platgereden pistes zijn voor een hoop skiërs en snowboarders lang zo leuk niet als ongerepte, dikke dekens van poedersneeuw om overheen te zweven. Onder de doden die dit jaar te betreuren zijn, zijn tien alpinisten, bergbeklimmers. De rest zijn freeriders en tourskiërs. De stelregel voor alle wintersporters is: zodra de piste ophoudt, is het offpiste. Ook vlak naast de pistes vallen doden.

Net als afgelopen jaar, toen aan het eind van het sneeuwseizoen de teller op 137 doden kwam te staan als gevolg van lawines, zijn de bergen vol risico dit seizoen. De sneeuw viel pas laat in het seizoen. Pas in januari begon het echt te sneeuwen in de meeste gebieden. Daardoor is het sneeuwdek instabiel. Want het beetje sneeuw dat er al lag, is stijf bevroren. Daar bovenop is een dikke laag zachte poedersneeuw gevallen, die slecht hecht aan die bevroren ondergrond. Die situatie is niet eens zo bijzonder, maar omdat de sneeuw zo laat is gevallen, is het nog niet ‘vielbefahren’. Zwakke lagen zijn nog niet kapotgereden en kunnen nog gaan glijden. Opvallend in de statistieken dit seizoen, die freeriderscommunity WePowder.nl bijhoudt: 98 procent van de dodelijke slachtoffers bleken zich op terrein te hebben begeven waarvan ze hadden kunnen weten dat ze er weg moesten blijven. Waar moet je op letten?

1| Bestudeer het lokale lawinebericht voor vertrek

Een inkoppertje voor de ervaren poederzoeker, die het naast een kop koffie en een kaiserbroodje tot zich neemt bij het ontbijt. Samen met de weerberichten en hoogtekaarten is een groot aantal risico’s dan al te zien. Neem het tragische voorbeeld van prins Friso, die bij lawinegevaar 4 een gevaarlijke helling betrad. Sneeuw glijdt pas bij een zekere hellingsgraad, en vaak bij wat meer wind. Die heeft dan extra sneeuw op de helling geblazen – dat is prettiger skiën voor de freeriders, maar gevaarlijker.

2| Ga niet alleen

Dit seizoen waren minstens drie dodelijke slachtoffers alleen op pad gegaan. Vorig seizoen was dat 14 procent. Wie alleen op pad gaat en in een lawine terechtkomt, heeft niemand bij zich die je kan uitgraven of de hulpdiensten kan inschakelen. Maar nodig ook weer niet je hele voetbalelftal uit. Ga met mensen die hetzelfde denken over veiligheid, anders frustreer je elkaar en dat maakt een situatie alleen maar gevaarlijker. Een ander opmerkelijk, riskant verschijnsel: vrouwen. Als er vrouwen meegaan, gedragen mannen zich sneller als haantjes. Je moet vrouwen natuurlijk niet thuislaten, maar wie beseft hoe de groepsdynamiek werkt, kan er iets aan doen.

3| Neem een goede uitrusting mee

Ga niet op pad zonder lawinepieper, een schep en een sonde (een lange stok om in de sneeuw te prikken op zoek naar het slachtoffer) en eventueel met een lawineairbag. En zorg dat je goed weet hoe alles werkt. Om jezelf te redden, of een makker die is bedolven. De overlevingskansen dalen snel na 15 minuten onder de sneeuw, van 80 procent voor die tijd naar minder dan 50 procent na 30 minuten. Wie de juiste apparatuur heeft, kan eerder worden getraceerd.

4| Neem kennis van hoe sneeuw werkt

De gevaarlijkste lawines zijn niet van die catastrofale, allesverwoestende lawines. De dodelijkste lawines zijn vaak niet meer dan een meter of 70 breed. Het is vaak de ‘droge plaatlawine’, ook wel de ‘wintersportlawine’. Volg een lawinecursus en ga buiten de piste met een gids op pad die het terrein kent en kan laten zien waar je op moet letten.