Erdogan eist dat westerse landen nu kleur bekennen

De Turkse president wil migrantenstroom en Koerdenkwestie in één klap indammen met een omstreden bufferzone in Syrië. Daarvoor probeert hij nu steun te krijgen van westerse bondgenoten. De aanslag in Ankara voorziet hem van nieuwe argumenten.

Foto Markus Schreiber/AP

De Turkse regering grijpt de dodelijke aanslag in Ankara aan om de Amerikanen duidelijk te maken dat de Syrisch-Koerdische militie YPG wel degelijk een bedreiging vormt voor Turkije. President Erdogan zei donderdag dat de VS moeten kiezen tussen Turkije of de YPG. „Onze vastberadenheid wraak te nemen voor aanvallen op onze eenheid, gezamenlijkheid en toekomst wordt met iedere actie sterker”, bezwoer Erdogan. De vrienden van Turkije moeten begrijpen „hoe sterk de banden zijn tussen de YPG in het noorden van Syrië en de PKK in Turkije”. Een zelfmoordterrorist bracht woensdag in de hoofdstad Ankara een auto vol explosieven tot ontploffing naast bussen met militairen. Er vielen 28 doden en 65 gewonden.

De dader werd een dag later wellicht met iets te veel gretigheid aangewezen door de Turkse premier Ahmet Davutoglu. „Er is een direct verband gelegd tussen de aanslag en de YPG”, verklaarde hij de ochtend na de aanslag. Hij kwam ook meteen met de naam van de dader op de proppen: Salih Necar, een 24-jarige jongen uit de Noord-Syrische regio Hasakah. Volgens Davutoglu was hij lid van de YPG. Hij zou in juli 2014 Turkije zijn binnengekomen als vluchteling en banden hebben gehad met de Turks-Koerdische guerrillabeweging PKK en de Syrische inlichtingendienst.

De Turkse autoriteiten zouden bovendien bewijzen hebben dat de dader logistieke hulp kreeg van PKK-strijders in Turkije zelf. Er werden donderdag veertien mensen gearresteerd wegens vermeende betrokkenheid. De aanslag is nog niet opgeëist.

De snelheid waarmee de identiteit van de dader werd vastgesteld en de details van de beschuldigingen wekten echter argwaan. Als de Turkse autoriteiten zoveel wisten over de dader, waarom hadden ze hem dan niet al lang gearresteerd?

Na de dubbele zelfmoordaanslag op een Koerdische vredesbetoging in Ankara op 10 oktober, waarbij 97 doden vielen, wees president Erdogan ook meteen in de richting van de PKK. Maar later bleek die het werk te zijn van de terreurbeweging Islamitische Staat (IS).

Koerden ontkennen betrokkenheid

De PKK en de YPG staan er ook niet om bekend dat ze zelfmoordaanslagen plegen. Beide Koerdische groepen ontkenden donderdag dat ze verantwoordelijk zijn voor de aanslag in Ankara. De YPG beschuldigde Davutoglu ervan „leugens” te verkopen als voorwendsel voor Turkse aanvallen op Koerdisch gebied in Noord-Syrië. Het Turkse leger voert sinds zaterdag beschietingen uit op de YPG om de militie te verjagen uit recent veroverde delen van Syrië pal aan de Turkse grens. De YPG werkt samen met de Verenigde Staten in de strijd tegen IS en wordt ook door de Amerikanen bewapend – tot woede van Turkije.

Volgens de Turkse regering, die de YPG als een terreurgroep beschouwt, gebruikt de organisatie de Amerikaanse wapens ook tegen de Syrische oppositie. Het effect van de Amerikaanse steun en wapenleveranties is ook dat het conflict met de PKK binnen Turkije wordt aangewakkerd. Het Turkse leger is al maanden in een hevige strijd verwikkeld met de PKK in Turkse steden in het zuidoosten, dicht bij de grens met Irak en Syrië. Het leger heeft tienduizenden militairen ingezet tegen de Koerdische opstandelingen, die vechten voor zelfbestuur.

De escalatie van het Turks-Koerdische conflict, afgelopen jaren:

Bufferzone voor vluchtelingen

Het bezoek van president Erdogan aan de EU-top werd vanwege de aanslag afgezegd. De ambassadeurs van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad – de VS, Rusland, China, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk – werden donderdag uitgenodigd op het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken voor een briefing over de aanslag. Ook de ambassadeurs van Duitsland en Nederland waren uitgenodigd. Wat daar werd besproken is niet duidelijk, maar waarschijnlijk is ook het Turkse plan voor een grondoperatie in het Noord-Syrië aan de orde gekomen.

Turkije pleit voor een bufferzone van tien kilometer waar Syrische vluchtelingen bescherming kunnen vinden, zodat ze niet naar Turkije of Europa hoeven. Zo’n grondoperatie lijkt echter ook bedoeld om te voorkomen dat de YPG meer gebied verovert. Turkije durft dit echter alleen aan in samenwerking met westerse bondgenoten, waaronder de VS. Die willen niet verder de oorlog in Syrië ingezogen worden. Afgelopen week liet de Duitse bondskanselier Merkel echter weten wel wat in zo’n bufferzone te zien.

Nederland ziet voorlopig niets in het Turkse plan. De Tweede Kamer maakt zich zorgen dat Turkije andere NAVO-landen meesleuren in de Syrische oorlog. „Het inzetten van grondtroepen in Syrië, met de chaos die er op dit moment is, lijkt me geen logische vervolgstap”, zei premier Mark Rutte (VVD). Volgens minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) heeft Turkije „het vraagstuk nog niet aan de orde gesteld in de NAVO”.

    • Toon Beemsterboer
    • Marloes de Koning