Brak water een probleem voor het dobberbos

Het leek een duurzaam kunstwerk: twintig oude zeeboeien met bomen die elders moesten verdwijnen te water laten. Helaas, het water is te brak.

Bij Heijplaat is het idee van drijvende bomen getest. Foto Rien Zilvold

De Rijnhaven is te zout voor een drijvend bos. Blijkt. Maar het drijvende bos komt er wel: op 16 maart, Nationale Boomfeestdag, wordt het Dobberend Bos te water gelaten in de Rijnhaven.

We hadden ons een beetje verkeken op het zoutgehalte van het Rijnhavenwater, zegt initiatiefnemer Jeroen Everaert terugblikkend. „We dachten dat het water in de Rijnhaven zoet genoeg zou zijn voor de bomen, maar dat is pas het geval ter hoogte van de Van Brienenoordbrug. Maar die locatie leende zich niet voor het kunstproject.”

Het idee van een drijvend bos kwam van de Amsterdamse kunstenaar Jorge Bakker. Everaert, directeur van de Rotterdamse kunstproducent Mothership, dacht voor de locatie aan de vroegere binnenhavens in Rotterdam, omdat die geen functie meer hebben en een stenige omgeving vormen.

Maar de Rijnhaven blijkt dus te zout. Everaert heeft toch een oplossing bedacht: de voormalige zeeboeien waarin de bomen komen te staan zijn voorzien van waterreservoirs. Die zijn bevestigd aan de onderkant van de stalen gevaartes, hebben een inhoud van 500 liter en worden gevuld met drinkwater. Everaert: „De reservoirs vangen ook regenwater op maar aangezien het niet dagelijks regent, moeten ze een keer of vier per jaar worden bijgevuld. Dit gebeurt met een bunkerboot.”

Groenvoorzieningsbedrijf GKB uit Barendrecht zal de bomen water gaan geven. „Een klus van telkens een dag voor twee man. Kosten: zo’n 1.200 euro per keer. De rekening gaat niet naar de gemeente maar wordt betaald door sponsors,” zegt Everaert.

Het bijvullen van de waterreservoirs is volgens hem niet het enige waarbij het Dobberend Bos hulp nodig heeft. Bij zware regenval vindt een omgekeerde operatie plaats. Everaert: „Het regenwater loopt langs de stam van de bomen in de boeien. Ze zijn niet gevuld met aarde, omdat dit te zwaar wordt, maar met korrels. Zodra ze zijn verzadigd, sijpelt het water in de reservoirs. Die zullen soms overstromen. Het overtollige water moet dan worden weggepompt.” Ook dat gaat per boot. Het waterpeil in boeien wordt elektronisch gecontroleerd met dobbers.

Het brakke water in de Rijnhaven levert volgens de initiatiefnemer ook problemen op voor de bladeren van de bomen. „De zoutkristallen in stuifwater fungeren bij zon als een vergrootglas dat brandgaatjes veroorzaakt. Veel bomen kunnen daar niet tegen.” Hetzelfde geldt volgens hem voor de weerkaatsing van de zon op het water, waardoor de bladeren ook zonlicht van onderen krijgen. Welke bomen daar het beste tegen kunnen is getest in samenwerking met de afdeling Bos- en Natuurbeheer van Hogeschool Van Hall Larenstein. De Hollandse Iep kwam als winnaar uit de bus.

De boomsoort bleek ook het minste last te hebben van zeeziekte. Everaert: „Op het land beweegt de grond niet maar in de boeien wel doordat ze dobberen. Sommige bomen kunnen daar niet tegen, omdat de haarwortels afscheuren.”

De inspiratie voor het Dobberend Bos kwam van een werk van Jorge Bakker, In search of habitus. Dat maakte Bakker voor zijn masteropleiding aan het Sandberg Instituut. „Denkend aan de veranderende dynamische wereld en de elementen water en wind plakte ik maquetteboompjes op een soort dobbers in een aquarium”, zegt de kunstenaar. Hij dacht dat het in de praktijk nooit zou werken, maar Sandberg-directeur en productontwerper Jurgen Bey, kunsthistoricus en cultureel ondernemer Anne van der Zwaag en Mothershipbaas Jeroen Eveaert wilden het in het echt realiseren. Everaert: „Jurgen stelde het Markermeer voor, maar die omgeving is al groen. Ik zag het in een stedelijke context.” In samenwerking met Citylab010 kwam het project van de grond. Het idee is getest met twee drijvende bomen in het Aquadock bij de RDM Campus.