Je kent ze niet, maar iedereen wordt er onrustig van

Waarom zijn coco’s zo riskant? Waarom zijn ze voor banken aftrekbaar? Minister Dijsselbloem mag het uitleggen.

Foto ANP / Bart Maat
Foto ANP / Bart Maat

Er is niet veel nodig om beleggers in coco’s op de kast te krijgen. Dat bleek vorige week toen Deutsche Bank ter geruststelling zei dat het de rente op zijn coco’s (een bijzonder soort obligatielening) zou kunnen betalen.

Die mededeling had een averechts effect en was voor beleggers genoeg reden om aandelen Deutsche Bank te verkopen. De koers daalde en trok die van andere Europese banken mee. Beleggers probeerden ook massaal hun coco's te dumpen. Coco was hét woord van de week in de financiële wereld.

Opeens was er volop aandacht voor het exotische product dat in korte tijd een flinke vlucht nam. Banken brachten in 2015 namelijk voor zo’n 100 miljard dollar aan coco’s op de markt. Of men daar gelukkig mee moet zijn is een tweede. Financiële nieuwssite Bloomberg omschreef ze als investeringen „met een handgranaat eraan vast”.

Bij Buitenhof veegde Arnoud Boot, hoogleraar Financiële Markten, zondag de vloer met coco's aan: „Een heel slecht idee”. Veel te complexe producten, beleggers weten niet wat ze kopen.

Sinds de kredietcrisis moeten banken grotere buffers aanhouden en coco’s zijn een truc om daaraan te voldoen. Als de bank het zwaar krijgt, kan het de coco-leningen wegstrepen en blijven beleggers achter met lege handen.

Volgens Boot geeft dat „een geweldige onrust (..) dan ligt iedereen weer op de grond.” Hij - en velen met hem - vinden dat banken gewoon aandelen moeten uitgeven om hun buffers te verhogen.

Ook oud-president van De Nederlandsche Bank Nout Wellink zei zaterdag in Het Financieele Dagblad geen coco-fan te zijn. Hij vreest dat ze bij onrust banken niet helpen, maar „wellicht juist bijdragen aan de destabilisatie”.

Van destabilisatie was zelfs al enige sprake zonder dat één coco werd weggestreept. De Deutsche Bank-coco was vorige week voor 70 procent van de oorspronkelijke waarde te koop, in het kielzog daarvan daalden ook andere coco-koersen. Dat geeft te denken over de paniek die ontstaat als een bank zijn coco daadwerkelijk afstreept.

Lobby

Geen slechte timing dus dat de Tweede Kamer donderdagavond over coco’s debatteert met minister Dijsselbloem van Financiën. Al is de aanleiding niet de recente onrust, maar onthullingen van deze krant in november.

Aan de hand van interne documenten van het ministerie van Financiën toonde NRC hoe banken met succes bij Dijsselbloem lobbyden voor een fiscale aftrek op coco’s ter waarde van 350 miljoen euro per jaar.

ING schreef bovendien mee aan de wet en toelichting die dat regelt en bestookte de top van het ministerie met onbeschaamde mails. Veel aanpassingen die ING voorstelde nam het ministerie letterlijk over. Ook de wijzigingen in de ING-mail die eindigde met: „Hierbij mijn suggesties in trackchanges. Ik hoop dat jullie hiermee kunnen leven.”

Uit de documenten bleek bovendien dat Dijsselbloem meermalen door de top van zijn ministerie gewaarschuwd is voor illegale staatssteun als hij het belastingvoordeel alleen aan banken zou gunnen. Zelfs de Europese Commissie waarschuwde daar informeel voor. Dijsselbloem negeerde dat. Het gevolg, nu alles op straat ligt, is dat de Commissie een staatssteunonderzoek naar de coco-wet is gestart.

Gestimuleerd door die aftrek gaven ING, Rabo, ABN Amro en twee andere Nederlandse banken vorig jaar voor zo’n 5 miljard euro aan coco’s uit, blijkt uit recente cijfers van Financiën.

Kamerdebat

„Verbijsterend”, aldus Boot bij Buitenhof. De minister heeft (..) banken aangemoedigd om niet gewoon aandelen uit te geven maar zich op een complexe manier te financieren op kosten van de schatkist. 

Zo werken coco's.

 

Dat zal de oppositie Dijsselbloem vanavond ongetwijfeld ook voorhouden. Maar hoe zwaar de minister het echt krijgt, is de vraag. In aanloop naar het debat haalde hij namelijk al verschillende kastanjes uit het vuur. Dijsselbloem erkende dat hij de Raad van State niet had moeten passeren bij de coco-wet en dat het beter was geweest om duidelijk te maken dat banken waren geconsulteerd. En hij beloofde bij fiscale wetten in de toekomst een „lobbyparagraaf” waarin duidelijk wordt wat derden hebben ingebracht. Bovendien wordt het Dijsselbloem makkelijk gemaakt door een eerder op de dag ingepland debat over lobbyen waar hij naar kan verwijzen.

Toch liggen er nog verschillende gevoelige kwesties, met name op het vlak hoe de Kamer is geïnformeerd. Dijsselbloem ‘verstopte’ de coco-aftrek in een verzamelwet waardoor de Kamer die niet opmerkte. Hij verzweeg waarschuwingen dat de coco-wet staatssteun zou zijn. Zijn argument dat hij dat niet vindt en dat hij niet „alle potentiële risico's” kan melden, maakt gezien de waarschuwing van de Europese Commissie minder indruk.

Ook blijft onduidelijk waarom die aftrek nodig is. Dijsselbloem wijst op het belang van „een gelijk speelveld” voor Europese banken. Maar in veel EU-landen is de aftrek anders geregeld. Ierland kent de aftrek zelfs niet. Hetzelfde geldt voor Amerika, waar ook mee geconcurreerd wordt. Daarnaast kunnen banken het belastingvoordeel best missen. ABN Amro presenteerde woensdag een nettowinst van 1,9 miljard euro over 2015.