Nee, je rookt als jongere niet meer om erbij te horen

Steeds minder jongeren roken. Er zijn zelfs „blindrokers”: die verbergen het voor hun vrienden.

Rokers op het schoolplein willen absoluut niet herkenbaar in de krant. Er wordt toch een beetje op je neergekeken.
Rokers op het schoolplein willen absoluut niet herkenbaar in de krant. Er wordt toch een beetje op je neergekeken. Foto Roos Pierson

De laatste roker van het vwo, noemt hij zichzelf. Voor zover Tim (18) weet, is hij de enige onder de ruim 130 vwo-bovenbouwers van ’t Hooghe Landt College in Amersfoort. En zelfs hij rookt maar af en toe een sigaret. „Een gelegenheidsroker.” Wat is nu de gelegenheid? Tim blaast uit en wijst om zich heen. „Het is echt heel lekker weer.”

Hij staat in de winterzon voor het hek. Nét niet op het schoolterrein, want daar mag het niet. ’t Hooghe Landt gaat er prat op vijf jaar geleden een van de eerste scholen in Nederland te zijn geweest met een volledig rookvrij schoolplein. Vanaf 2020 moeten álle middelbare scholen dat hebben, volgens een motie van de ChristenUnie die begin februari door de Tweede Kamer werd aangenomen.

Roken ligt flsink onder vuur. Stichting Eindspel Tabak, een collectief van artsen tegen roken, liet door SEO Economisch Onderzoek uitrekenen dat rokers de samenleving tussen de 21,2 miljard en 43,2 miljard euro per jaar kosten. Afgelopen maandag bepleitte de stichting nog een wettelijk verbod op de verkoop van tabaksproducten aan de generaties die vanaf 1 januari 2017 geboren worden.

Minder jongeren roken

Hoeveel roken jongeren eigenlijk, tegenwoordig? De laatste cijfers, van het Trimbos Instituut, zijn uit 2014. Toen was een duidelijke afname te zien van roken onder jongeren. Van de ondervraagde jongens en meisjes tussen 10 en 19 jaar zei 9 procent dagelijks te roken. Zes jaar eerder was dat nog 16 procent. Dat wil niet zeggen dat de rest rookvrij is. Van de ondervraagden in 2014 zei eenderde wel eens te hebben gerookt, en 16 procent nog in de laatste vier weken.

School is van oudsher de plek waar jongeren beginnen. Maar als ze op het schoolplein niet mogen opsteken, zorgt dat er dan ook voor dat jongeren er nooit aan beginnen? „Dat is natuurlijk de vraag”, zegt Jelmer Krom van het Longfonds. „Wij denken dat het zeker helpt als mensen niet in het zicht staan met sigaretten. Dan zijn ze toch een uithangbord voor tabak.”

Op dit moment mag op 53 procent van de schoolpleinen helemaal niet gerookt worden, blijft uit cijfers van het Longfonds. 44 procent is gedeeltelijk rookvrij, wat wil zeggen dat speciale plekken zijn ingericht waar gerookt mag worden. Op slechts 3 procent geldt helemaal geen rookbeleid.

Klagende buren

Het is even zoeken, maar ze zijn er: de andere rokers van ’t Hooghe Landt College. Bij vwo’er Tim in de buurt staat een groepje van de havo. Ze kijken een beetje schichtig om zich heen; ze staan zo dicht bij school dat ze kunnen worden weggestuurd door een docent – de buren klagen vaak.

Vijf jongens, ze willen absolúút niet met hun naam in de krant. Waarom? „Er wordt als roker toch een beetje op je neergekeken.” Op de foto gaan is er al helemaal niet bij.

Nee, je rookt als jongere niet meer om erbij te horen, zeggen ze. Er zijn zelfs rokers die het voor medeleerlingen verborgen houden. Die betrappen ze dan ineens met een peuk bij het uitgaan. „Blindrokers” noemen ze hen.

„Je bent een vwo’er en je begint aan iets verslavends, dat wordt gewoon dom gevonden”, zegt Tim. Waarom dan toch gaan roken? Hij haalt zijn schouders op. „Ik ga met andere mensen om. Ik ben een mavo’er met vwo-hersenen.” Op het vmbo-gedeelte van de school roken wel meer mensen – maar die hebben vandaag ‘oriëntatiedag’, zij zijn er niet. „Anders hadden er nog wel een paar groepjes buiten gestaan.”

Het worden er wel steeds minder, zegt iedereen hier. „Ik denk dat er op de hele school misschien dertig zijn”, zegt Laurens Verploeg (18), uit 5 havo. Zelf rookt hij ook niet, en bijna niemand uit zijn vriendengroep. Carminda van der Boon valt hem bij: „Maar op schoolfeesten ruik je soms wel een rooklucht op de wc.”

Er zijn scholen die ervoor pleiten juist speciale rookplaatsen in te richten voor hun leerlingen, onder het motto: als ze het doen, kunnen we er maar beter van weten.

Daans Fens, rector van ’t Hooghe Landt, denkt daar anders over. „Ik heb heus niet de illusie dat ons beleid hét antwoord is om roken te voorkomen, maar het verhoogt wel enigszins de drempel. Er is een groepje twijfelaars, zeg maar de mooiweerrokers – als je voor hen een plek met een afdakje creëert, dan maak je het gewoon nét ietsjes aantrekkelijker.”

Het groepje rokers op straat snapt het verbod wel, al denken ze niet dat het veel mensen tegenhoudt. Beetje schijnheilig vinden ze het wel. Een jongen wijst door het hek naar een schutting, even verderop. „Daarachter staan de leraren te paffen.”