Neanderthaler had al vroeg seks met mensen

Neanderthalers en moderne mensen kregen 100.000 jaar geleden kinderen. In Azië leefden daarna Neanderthalers met mensen-DNA.

Reconstructie van een Neanderthalervrouw die in 1979 bij Saint-Césaire in Zuidwest-Frankrijk is gevonden. Reconstructie Elisabeth Daynes.

Voorouders van moderne mensen en Neanderthalers hadden al 100.000 jaar geleden seks met elkaar, waarschijnlijk in het Midden-Oosten of op het Arabisch schiereiland. Dat schrijft een internationaal team van genetici vandaag in Nature. Het bewijs voor de prehistorische affaire komt van een Siberische Neanderthaler met een beetje mensen-DNA. Het is voor het eerst dat er DNA van moderne mensen bij een Neanderthaler aangetroffen is.

Neanderthalers waren bonkige jagers-verzamelaars die op gevaarlijk wild joegen. Ze leefden tussen de 300.000 en 40.000 jaar geleden in Europa en Azië. Neanderthalers stierven uit rond de tijd dat moderne mensen vanuit Afrika over de rest van de wereld uitzwermden.

Anatomisch zijn Neanderthalers zo verschillend van moderne mensen (Homo sapiens) dat antropologen hen meestal als een andere menssoort beschouwen. Maar uit DNA-onderzoek bleek zes jaar geleden dat Neanderthalers en moderne mensen samen kinderen hebben gekregen. Een mensenman die 40.000 jaar geleden in Roemenië leefde had bijvoorbeeld mogelijk een Neanderthaler als betovergrootouder. Het DNA van iedereen die vandaag de dag niet uit Afrika komt bestaat voor een paar procent uit Neanderthaler-DNA.

Rood haar

De mens pikte zo een aantal Neanderthalergenen op, waaronder een gen voor rood haar. Vorige week beschreven genetici nog in Science dat sommige DNA-varianten die de kans op depressie en overgewicht licht verhogen, van Neanderthalers komen.

Genetici dachten tot nu toe dat mensen en Neanderthalers kinderen kregen toen mensen zich definitief buiten Afrika vestigden, vanaf 50.000 jaar geleden. Maar het DNA van een Neanderthalervrouw uit het Centraal-Aziatische Altai-gebergte vertelt nu een ander verhaal. Van deze vrouw is alleen het teenbotje gevonden. Haar complete DNA-volgorde werd al in 2014 beschreven, ook in Nature. De onderzoekers lieten toen zien dat de ouders van deze vrouw net zo verwant waren als een halfbroer en halfzus. Het land was maar dun bevolkt met Neanderthalers, zeker in uithoeken als het Altai-gebergte.

Nu maken deels dezelfde genetici bekend dat ze DNA van moderne mensen vonden in het DNA van de Neandervrouw. Dat mensen-DNA is rond 100.000 jaar geleden in het Neanderthaler-DNA terecht gekomen.

Er zijn aanwijzingen dat Neanderthalers zich vanaf 125.000 jaar geleden vanuit Europa oostwaarts en in zuidelijke richting verspreidden, richting Azië. Daar zette de moderne mens toen de eerste stapjes buiten Afrika. In Israël zijn op korte afstand van elkaar resten van moderne mensen en Neanderthalers gevonden, ongeveer 120.000 jaar oud. De ontmoeting tussen mens en Neanderthaler vond mogelijk daar plaats, opperen de onderzoekers, of verderop, op het Arabisch schiereiland. Het menselijke DNA is alleen bij Neanderthalers uit het Altai-gebergte terugvonden, niet bij Neanderthalers in Europa.

Hadden de Altai-Neanderthalers iets aan het mensen-DNA? De genetici vermoeden van wel. Zeven intacte genenbrokken zijn zo groot dat ze vermoedelijk een voordelige uitwerking hadden. Eén van die menselijke genen is het gen FOXP2, dat een grote rol speelt bij taalontwikkeling.

    • Lucas Brouwers