Doping of een wat onbekend middeltje tegen hartfalen?

Tennisser Maria Sjarapova is positief getest op meldonium. Ze gebruikt het al tien jaar. Meldonium staat pas net op de dopinglijst, schreven we twee weken geleden. Maar, werkt het wel?

Meldonium, een medicijn tegen hartfalen, staat sinds 1 januari dit jaar op de dopinglijst. Meteen werden er twee sporters betrapt op het gebruik ervan. Foto iStock.

Het middel stond nog maar net op de dopinglijst of ze werden betrapt. De Russische wielrenner Eduard Vorganov en de Oekraïense biatlete Olga Abramova. In februari werd bekend dat ze meldonium hadden gebruikt, een middel dat sinds 1 januari 2016 op de dopinglijst staat, omdat het een positieve werking heeft op het uithoudingsvermogen.

De Nederlandse vertaling van de nieuwe dopinglijst 2016:

WADA Dopinglijst 2016

Herman Ram, directeur van de Nederlandse dopingautoriteit, zegt het dan ook zonder twijfel: het zullen zeker niet de laatste sporters zijn die betrapt worden op meldonium. „Meldonium is een veelgebruikt medicijn in met name Oost-Europa, dus er zijn veel mensen die het gebruiken.”

Verbetert het uithoudingsvermogen

Terwijl artsen in de Verenigde Staten en de Europese Unie het middel niet kunnen voorschrijven – meldonium staat daar niet als medicijn geregistreerd – wordt het in Oost-Europa veel gebruikt door mensen met hartfalen of pijn in de borst bij inspanning (angina pectoris). Hartfalen ontstaat bij een langdurige hoge bloeddruk en na een overleefd hartinfarct. De hartspier wordt dan geleidelijk slapper en kan het bloed niet meer goed rondpompen.

De Letse farmaceutische industrie Grindeks in Riga prijst het gebruik door gezonde mensen aan. Op de Engelstalige versie van Grindeks’ website staat over meldonium: „Verbetert het inspanningsvermogen en de hersenfunctie van hartpatiënten en van gezonde mensen.”

Meldonium is één van de twee merkmedicijnen van Grindeks. De gedeponeerde merknaam van meldonium is Mildronate. Het bedrijf (met een opgegeven jaaromzet in 2015 van 63 miljoen euro) produceert twee zelf ontwikkelde merkmedicijnen. En maakt ruim 20 andere medicijnen die niet meer in patent zijn en ook aan andere fabrikanten worden geleverd.

Iedereen kan het makkelijk bestellen op internet

Wie op internet zoekt kan makkelijk meldonium bestellen. Tot 1 januari was dat geen probleem, maar nu moeten sporters er ineens rekening mee houden. Het verbaast Ram dan ook niet dat er gelijk sporters worden betrapt. „Als er een nieuw middel op de dopinglijst komt, merk je altijd dat het nog onbekend is en er daardoor startproblemen zijn. Er lopen dan direct sporters tegen de lamp.”

Abramova, geboren in Rusland en sinds 2012 uitkomend voor Oekraïne, slikte het medicijn sinds november tegen onder meer hartproblemen. Ze deed dat op doktersvoorschrift, zegt ze zelf. Volgens Ram kan dat waar zijn, maar dan nog zou het niet uitmaken omdat sporters van wereldniveau zich te allen tijde aan strikte regels moeten houden. „Ze moeten van tevoren aangeven wat ze gebruiken en waarom. Ook als het om een nieuw middel gaat.” De sporters onder het niveau van de wereldtop kunnen er wel mee wegkomen, zegt Ram. „Als zij achteraf kunnen aantonen dat ze het daadwerkelijk op doktersvoorschrift gebruiken, kunnen ze dispensatie krijgen.”

Of het ook echt helpt, weten we niet

Sporters uit de EU en de VS moeten voor een recept uitwijken naar een arts in een land waar meldonium als medicijn is geregistreerd. Doen zij dit om duistere redenen, dan moeten zij hopen dat de arts meewerkt. Artsen mogen hen het middel alleen verstrekken wanneer de sporters daadwerkelijk hartpatiënt zijn. Zijn zij dat wel, dan is wedstrijdsport vrijwel ondenkbaar.

Daarbij is het de vraag of het de moeite waard is om als gezonde sporter meldonium te slikken. De fabrikant beweert op zijn website van wel, maar er is geen onderzoek gepubliceerd naar de werking bij gezonde mensen. Dat onderzoek is alleen gedaan bij ongetrainde mensen met hartziekten. Die verbeteren iets op een fietsinspanningstest, maar de geleverde inspanning is zo klein dat het voor die proefpersonen weinig zin heeft aan een sportwedstrijd te beginnen. Waarschijnlijk pept Meldonium de energiefabriekjes in de lichaamscellen op, de mitochondriën. Dat kan bij ongetrainde mensen helpen, maar door training komen er toch al méér mitochondriën in een cel. In dat geval is de meerwaarde niet aannemelijk groot.

Ook de claim dat hersenfuncties van mensen verbeteren valt niet te controleren. Er is alleen onderzoek bij ratten gepubliceerd. Die leerden mét een dagelijkse dosis meldonium iets beter hoe ze een elektrische schok konden ontlopen.