‘Binnenharken’ van ‘zak geld’ voor referendum is vrij simpel

Subsidie nodig voor het Oekraïne-referendum? Toon een simpel concept, geen uitgebreid campagneplan. Vraag maar aan Retecool.

Oekraïense voorstanders van het associatieverdrag met de EU demonstreren voor de Nederlandse ambassade in Kiev, met het oog op het referendum. Foto Vadim Kudinov/SIPA

Ja, verbaasd was hij wel toen de brief op de deurmat plofte. Jan van Boesschoten uit Amsterdam had een gokje gewaagd met zijn subsidieaanvraag. „Ik heb één formuliertje ingevuld, dat was het. Ik ging er niet vanuit dat het wat ging worden.”

Toch kreeg Van Boesschoten, in het dagelijks leven manager digitale media bij een kabelbedrijf, 30.780 euro toegekend voor het ontwikkelen van een website en een app met „prikkelende stellingen” over het EU-associatieverdrag met Oekraïne. De inhoud van dat verdrag kent Van Boesschoten niet. Maar hij is wel „heel benieuwd wat mensen ervan denken”.

Woensdag publiceerde de onafhankelijke referendumcommissie opnieuw namen van stichtingen, bedrijven en mensen die geld krijgen voor een campagne-initiatief. Daarmee is van ongeveer tweederde van de subsidie voor het Oekraïne-referendum bekend wie geld ontvangt. In totaal is 2 miljoen euro beschikbaar.

Er lijkt een patroon te zitten in de toekenning: uitgebreide campagneplannen werken niet, simpele concepten wel. Zoals bij Jan van Boesschoten en zijn website met stellingen. Of bij Raspoetin BV uit Elst, dat 47.973 euro krijgt voor het bedrukken van wc-rollen. „Wc-rollen zijn ook informatiedragers”, zegt de woordvoerder van de referendumcommissie. Die beoordeelt aanvragen op twee criteria: ze moeten deugdelijk ingevuld zijn, en te maken hebben met het associatieverdrag.

Ook weblog Retecool („voor uw broodnodige dosis billen, muziek, cultuur en productreviews”) heeft vier mille subsidie gekregen met een tamelijk overzichtelijk format: „Het doorlopend informeren van het brede publiek via retecool.com.” Erg moeilijk was het „binnen harken [sic] van die zak geld in ieder geval niet”, schreef het weblog woensdag. Retecool is vóór het associatieverdrag – al wordt nergens duidelijk waarom.

Anders ging het bij GeenStijl en GeenPeil. Die dwongen het referendum af door 427.939 handtekeningen op te halen. GeenStijl-blogger Bart Nijman maakte een uitgebreid campagneplan, met zelfs een tv-format. Hij vroeg drie keer 50.000 euro aan, het maximale bedrag: voor een ja-, een nee- én een neutrale campagne.

Dat ging niet goed, vertelt Nijman. Eerst was er getouwtrek met de huisjuristen van de referendumcommissie over het ondertekenen van de aanvraag. Vervolgens kwamen er zoveel „gedetailleerde vervolgvragen” dat fikse vertraging dreigde – waarna GeenPeil en GeenStijl besloten hun subsidiequeeste te staken.

Toch krijgt Nijman straks geld van de referendumcommissie. Hij heeft veertig burgers gerekruteerd om op persoonlijke titel subsidie aan te vragen. Er is ook geld beschikbaar voor individuen: om te flyeren, langs de deuren te gaan of huisbijeenkomsten te organiseren.

Bij vijfentwintig van zijn rekruten is de aanvraag inmiddels goedgekeurd, zegt Nijman. Ze leveren hun subsidie – maximaal 5.000 euro per persoon – in bij GeenPeil en krijgen in ruil daarvoor flyers en een training in ‘canvassen’, langs de deuren gaan. Door deze list heeft Nijman alsnog meer dan 60.000 euro aan campagnegeld te besteden – als alle aanvragen gehonoreerd worden zelfs meer dan een ton.

Die gesubsidieerde vrijwilligers mogen van GeenPeil zowel een ja-, een nee- als een neutrale campagne voeren: voor alle drie ‘kampen’ is materiaal in de maak. „Ons leidende principe is een hoge opkomst”, zegt Nijman. „Anders is dat hele referendum voor niets geweest.” Het raadplegend referendum van 6 april is alleen rechtsgeldig bij een opkomst van 30 procent of meer.

Overigens moet Nijman toegeven dat het gros van de door hem gecoördineerde campaigners wel tégen het associatieverdrag is. Hij omschrijft de gemiddelde GeenPeil-deelnemer als „man, 40-plus en overwegend kritisch op de Nederlandse en Europese democratie.”

    • Thijs Niemantsverdriet