Euthanasie leent zich slecht voor debat, deel liever ervaringen

Wat betekent het voor je rouw? Durf je het aan collega’s te vertellen, en aan geloofsgenoten? Is het belastend voor de arts? Het delen van ervaringen over euthanasie helpt ons verder dan heftig debat erover, meent predikante Alleke Wieringa.

TUITJENHORN - Een stethoscoop om de nek van een van de deelnemers aan de stille tocht voor huisarts Nico Tromp. Patiënten en dorpsgenoten van de huisarts bewezen hun steun en eer aan de inmiddels overleden arts. Ze vinden dat hij veel te hard is aangepakt na een omstreden euthanasie in 2013. Foto Remko de Waal/ANP
TUITJENHORN - Een stethoscoop om de nek van een van de deelnemers aan de stille tocht voor huisarts Nico Tromp. Patiënten en dorpsgenoten van de huisarts bewezen hun steun en eer aan de inmiddels overleden arts. Ze vinden dat hij veel te hard is aangepakt na een omstreden euthanasie in 2013. Foto Remko de Waal/ANP

Maandag keek ik naar de documentaire Levenseindekliniek (2DOC/NTR). Indringend verhaal over drie mensen die om verschillende redenen niet meer willen leven. Boeiend dat op iedere ‘casus’ wel iets af te dingen is. Wist de dementerende mevrouw echt waar ze aan begon? Was de meneer met zijn dwanghandelingen echt uitbehandeld? Was de honderdjarige dame klaar met haar leven of slechts eenzaam en in de rouw?

Het nagesprek tussen Steven Pleiter (directeur van de kliniek) en Frank Koerselman (psychiater) was heftig. Vooral omdat Koerselman zich badinerend uitdrukte, woordspelletjes speelde en niet tot luisteren bereid was. Hij was mordicus tegen. Coen Verbraak toonde zich een neutraal gespreksleider. Of hij voorbereid was op zoveel venijn? Koerselman leek me moeilijk te regisseren.

Op Twitter brak een ware storm los. Zeker toen Koerselman op het laatst zei dat wij niet op de stoel van Onze Lieve Heer mochten gaan zitten. Meteen werden geloof en anti-euthanasie-zijn over één kam geschoren en verketterd. Jammer. Ik twitterde: ‘Als God echt Vader is, dan is hij niet boos zijn als een van zijn kinderen iets eerder thuiskomt dan afgesproken.’ Retweets alom.

Over euthanasie wordt vooral in debatvorm gesproken. De standpunten zijn zo langzamerhand wel bekend. Het leidt slechts tot herhaling van zetten. Jammer, want er zijn nog veel meer existentiële issues rondom euthanasie. Die blijven onderbelicht als we vast houden aan de vorm van het debat.

Motieven achter het standpunt
Al dertig jaar wordt er hulp bij sterven geboden via actieve euthanasie. Veel mensen hebben dit dus meegemaakt als familie, uitvoerende of anderszins. Zelf was ik betrokken als pastor, vriendin, familielid en lid van een ethische commissie. Een ongemeen heftige ervaring, die lang na-echoot.

Laten we een stap verder zetten, over het debat heen, en verkennen wat deze ervaring betekent voor betrokkenen: de partner, diens gevoelens, de kinderen. Wat betekent het voor je rouw? Welke herinneringen blijven je het meest bij? Nare beelden of juist de mooie? Wat zeg je erover in de advertentie. Durf je aan collega’s te vertellen hoe je moeder is overleden, en aan geloofsgenoten?

Ook vragen als: hoe bereid je je voor op een euthanasie? Wat wil je nog samendoen? Waar doe je het, wie is erbij? Hoe bespreek je het met je huisarts? Ook belangrijk om te verkennen wat het betekent voor artsen en verpleegkundigen die bij de uitvoering betrokken zijn. Het lijkt me belastend als je dit vaak doet – maar ook als je ‘nee’ moet verkopen.

Wat ik miste in het nagesprek was de vraag naar de diepste motieven om voor of tegen (of iets ertussen in) te zijn. Waar beroep je je op? Wat geloof je als het gaat over de dood, over een leven hierna, over een God en of die oordeelt, of over de invloed op je volgende incarnatie, et cetera.

Ernstige levensvragen, juist in de kerk
In de polarisatie gisteravond werd ook lijden met lijden vergleken – dat mag nooit gebeuren. Het ene leven is het andere niet. Ik kan nooit voelen wat een ander voelt. Ik kan wel mijn uiterste best doen om me in te leven in diens situatie. Empathie en respect zijn geboden. En hoe doe je dat?

Dit zijn levensbeschouwelijk punten bij uitstek. Een onderwerp als dit, moet besproken kunnen worden in de kerk – niet alleen of je voor of tegen bent. Een gesprek waarbij empathie, het delen van ervaringen, en het verkennen van de gevolgen en een aanraken van je diepste motieven centraal staan.

Het gesprek in de kerkgemeenschap zou open en ondersteunend moeten zijn, zonder een taboevormend oordeel. Laat het vooral ook bekend worden dat er kerkgemeenschappen zijn waar er ruimte is voor deze ernstige levensvragen en dat er christenen zijn voor wie euthanasie een optie is.

A.L. Wieringa is remonstrants predikante. Twitter: @ffuitwaaien