Noem je Auschwitz een ‘Pools kamp’? 5 jaar celstraf

De nieuwe Poolse regering wil het strafbaar maken om te insinueren dat Polen in de Tweede Wereldoorlog medeverantwoordelijk was voor de Shoah.

Barak in Auschwitz-Birkenau. Het vernietigingskamp ligt vlak bij Krakau.
Barak in Auschwitz-Birkenau. Het vernietigingskamp ligt vlak bij Krakau. Foto Kacper Pempel/Reuters

Gevangenisstraffen tot vijf jaar. Dat moet de sanctie worden voor wie voortaan nog over ‘Poolse vernietigingskampen’ spreekt of op andere wijze insinueert dat Polen medeverantwoordelijk was voor de gruwelen van de concentratiekampen van de nazi’s. Dat staat in een wetsvoorstel dat de Poolse regering maandag voorstelde in de Sejm, het parlement. Het is een nieuwe stap in de controversiële campagne van de nationaal-conservatieve regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) om associaties tussen Polen en Jodenvervolging te bestrijden, indien nodig ten koste van de vrijheid van meningsuiting.

„Dit wordt een wet die beantwoordt aan de verwachtingen van Polen, die overal ter wereld, in Europa, en zelfs in Duitsland, ervan worden beschuldigd de daders van de Holocaust te zijn”, verklaarde de Poolse minister van justitie Ziobro dit weekeinde in een interview met het Poolse radiostation RMF. Het gebruik van termen als „Poolse concentratiekampen” en „Poolse gaskamers” in buitenlandse verwijzingen naar concentratiekampen als Auschwitz-Birkenau, Treblinka en Sobibor is veel Polen een doorn in het oog. De kampen werden door nazi-Duitsland gebouwd en ook talloze niet-Joodse Polen werden er omgebracht. Het totale aantal Poolse doden ten gevolge van nazigeweld wordt op minstens anderhalf miljoen geschat.

„Genoeg met de leugens”, sprak justitieminister Ziobro, die dankzij een van de vele controversiële wettelijke veranderingen van de PiS-regering binnenkort ook aan het hoofd van het openbaar ministerie komt te staan. „Iemand moet verantwoordelijk gehouden worden.”

Die iemand is alvast niet de Amerikaanse president Barack Obama. Die had in 2012 naar eigen zeggen een „fout” gemaakt door het over „Poolse vernietigingskampen” te hebben bij een eerbetoon aan een Poolse verzetsheld. Achter Obama aan gaan zou niet diplomatiek wenselijk zijn, aldus het ministerie van Justitie.

Eerder werd bekend dat het bureau van president Andrzej Duda laat onderzoeken of het de ridderorde kan laten afnemen van historicus Jan Tomasz Gross, hoogleraar van Pools-Joodse afkomst aan de Amerikaanse universiteit Princeton. Gross zorgt al jaren voor verhit debat in Polen door niet alleen de wreedheid van de nazi’s en de Sovjets te belichten, maar ook te schrijven over moordpartijen van Polen op Joden. Dat wordt hem door veel nationalistische Polen niet in dank afgenomen.

De meest recente controverse laaide op naar aanleiding van zijn claim in de Duitse krant Die Welt, dat de Polen „terecht trots waren op de weerstand van hun samenleving tegen de nazi’s, maar in werkelijkheid hebben ze meer Joden dan Duitsers vermoord tijdens de oorlog.” Een onderzoeker verbonden aan het Poolse Instituut voor Nationale Herdenking verklaarde tegenover persbureau AFP dat hier geen betrouwbare cijfers over bestaan, maar dat hij „niet compleet verrast zou zijn indien Gross gelijk had.” Gross’ collega-historicus Timothy Snyder – bekend van zijn boek Bloedlanden, over de slachtingen die tussen 1933 en 1945 plaatsvonden in delen van Oost-Europa die onder Duitse en Russische bezetting kwamen – heeft al aangekondigd zijn eigen ridderorde in te leveren indien Gross hetzelfde moet doen.