Het referendum op de wc-rol: tegen

Subsidie voor wc-papier? Genant, vinden politici. De referendumcommissie doet haar werk sowieso niet goed, vinden ze.

Actieleider Jan Roos (links) werft handtekeningen voor het Oekraïnereferendum. Zijn organisatie GeenPeil trok haar subsidieaanvraag voor de stemcampagne in.
Actieleider Jan Roos (links) werft handtekeningen voor het Oekraïnereferendum. Zijn organisatie GeenPeil trok haar subsidieaanvraag voor de stemcampagne in. Foto Remko de Waal/ANP

Genant. Niet uit te leggen. Ondermijnend voor hardwerkende politici.

De eerste subsidies voor het Oekraïne-referendum op 6 april hebben veel losgemaakt in de wandelgangen van de Tweede Kamer.

Maandag maakte de onafhankelijke referendumcommissie bekend wie straks geld krijgen om campagne te voeren over het EU-associatieverdrag met Oekraïne. Het gaat om een eerste tranche: een kleine 600.000 euro. In totaal heeft het kabinet twee miljoen euro beschikbaar: 700.000 voor tegen- en voorstanders, 600.000 voor wie een ‘neutrale’ campagne wil voeren.

Onder de uitverkorenen zijn onder meer D66 (vóór het verdrag), de internationale denktank van de PvdA (vóór), politieke partij Forza! uit de Haarlemmermeer (tegen), de jongerenclub van de Partij voor de Dieren (tegen) en opiniemaker Thierry Baudet (tegen). Zij krijgen 27.693 tot 50.000 euro. Van dat geld willen ze flyers drukken, zendtijd kopen voor radiospotjes, publieksbijeenkomsten organiseren of een online discussieforum opzetten.

Klinkt allemaal vrij braaf. Dat geldt niet voor Raspoetin BV uit Elst. Dat bedrijf krijgt 47.973 euro voor „het laten vervaardigen, transporteren en door studenten laten verspreiden van toiletrollen bedrukt met argumenten tegen toetreding van Oekraïne tot de EU”. Eigenaar Ruben Marsman laat in China honderdduizend wc-rollen bedrukken met nadelen van het associatieverdrag, dat volgens hem „een verkapte toetreding” van Oekraïne tot de EU is.

Voor- én tegenstanders van het associatieverdrag vinden elkaar in verontwaardiging over deze subsidiant. Slecht voor de campagne en slecht voor het referendum, vinden ze. Volgens D66’er Kees Verhoeven (vóór) geeft geld verstrekken voor wc-rollen „een raar beeld”. SP’er Harry van Bommel (tegen): „Dit tast de geloofwaardigheid van de referendumcommissie ernstig aan.”

Overigens heeft Van Bommel Raspoetin wél beloofd de wc-rollen op te hangen in het Tweede Kamergebouw. „Nu die subsidie een feit is, zou toch vreselijk zijn als die rollen de papierbak ingaan?”

Je kunt zeggen: niet zo flauw doen over één rare uitschieter. Die subsidieaanvragen worden alleen getoetst op volledigheid en rechtmatigheid. Maar de referendumcommissie, onder leiding van D66’er Medy van der Laan, kreeg eerder kritiek. Zo vinden aanvragers dat de subsidie laat wordt uitgekeerd: op z’n vroegst op 2 maart, een maand voor het referendum. En ze klagen dat de procedure overdreven bureaucratisch is. Zo kreeg de ‘maatschappelijke’ ja-campagne Stem voor Nederland van PvdA’er Michiel van Hulten de aanvraag retour vanwege onduidelijkheid over de ondertekening. Voor GeenStijl en GeenPeil, die het referendum afdwongen, was de „juridische haarkloverij” van de commissie reden hun subsidieaanvraag in te trekken.

En dan is er nog de kwestie van de stemlokalen. Uit een rondgang van de NOS langs gemeenten blijkt dat 6 april op 10 procent minder plekken gestemd kan worden dan bij de Provinciale Statenverkiezingen van vorig jaar. Waardeloos, vinden SP en D66. „We zeggen in Den Haag de hele dag tegen elkaar: de burger is boos”, zegt Kees Verhoeven. „Geef hem dan de kans om te stemmen!” Harry van Bommel: „Dit is sabotage, denken de mensen.”

Wat betekent al dit gemopper voor het kabinet? Dat is vóór het associatieverdrag, maar wil geen actieve campagne voeren – het debacle met het referendum over de Europese Grondwet indachtig. Het gedoe rond de referendumcommissie, die onder minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) valt, laat volgens Verhoeven en Van Bommel maar weer eens zien dat „de motivatie van het kabinet nul is”.

Vandaag wordt een nieuwe reeks subsidieontvangers bekendgemaakt. Stem voor Nederland zit daartussen, laat Van Hulten opgelucht weten. Maar met de verstrekker heeft hij het helemaal gehad: „De referendumcommissie bevordert tot nu toe vooral het maatschappelijk debat over zichzelf.”

Het referendum over het associatieverdrag van Oekraïne komt steeds dichterbij. Waar gaat het nu precies over? Lees hier Alles wat je moet weten over het Oekraïne-referendum op 6 april