Glaskunstenaar en levensartiest

De Tsjech Borek Sipek (1949) was naast gedreven ontwerper ook feestbeest en kok.

Borik Sipek in een glaswerkstudio die hij net geopend had in 2012, in Novy Bor.
Borik Sipek in een glaswerkstudio die hij net geopend had in 2012, in Novy Bor. Foto Radek Petrasek / AP

Genereus en gedreven – het zijn de meest gebruikte woorden die zijn Nederlandse vrienden gebruiken om Borek Sipek te beschrijven. De Tsjechische ontwerper en architect, die in de jaren tachtig vanuit Amsterdam de wereld veroverde, overleed zaterdag in zijn woonplaats Praag aan de gevolgen van kanker. Hij werd slechts 66 jaar.

Een lieve, stimulerende man, zegt fotograaf Erwin Olaf. „Hij was een van de eersten die mij een klap op mijn schouders gaf. Van mijn boek Chessmen kocht hij vijftig exemplaren om uit te delen. Een on-Nederlandse man, met zijn krullen en tierlantijnen. En ook een feestvierder. Hij is een van de mensen die mij hebben gevormd.”

Ook grafisch ontwerper Rudy Vrooman spreekt vol warmte over Sipek. „In 1995 vroeg ik hem of hij tijd had om mijn nieuwe huis te ontwerpen. ‘Nee, tijd heb ik niet, maar ik doe het wel’, zei Borek. Hij was zo genereus. Twee jaar is hij bezig geweest. Het is een Romeinse villa geworden, met veel symmetrie en prachtige verhoudingen. En een rekening heeft hij nooit gestuurd.”

Samen met de Franse ontwerper Philippe Starcke verwierf Borek Sipek in de jaren tachtig wereldfaam als de belangrijkste vertegenwoordiger van de neobarok. Zijn uitbundig gedecoreerde glasobjecten en meubels, waarvan de functie ondergeschikt was aan de vorm, werden door tal van grote musea tentoongesteld en aangekocht. Sipeks uitbundigheid moet voor velen destijds als een bevrijding hebben gevoeld, na een periode waarin het functionalisme de toon had bepaald.

Sipek rustte nooit op zijn lauweren, zegt Gerrit Steltman van de Steltman Galleries, die meer dan dertig jaar met de ontwerper heeft samengewerkt en ruim tweehonderd van zijn ontwerpen in gelimiteerde edities heeft uitgegeven. „Borek is heel zijn leven onderweg geweest. Als hij ergens succes mee had, was het voor hem klaar, tijd om in het vliegtuig te stappen, op weg naar een volgende opdracht.”

Sipek heeft ook op veel plekken gewoond. Toen de Russen in 1968 Praag binnenvielen, vluchtte hij, destijds student meubelvormgeving, naar Duitsland. In Hamburg volgde hij een opleiding tot architect, gevolgd door een studie filosofie in Stuttgart. Gedreven door de liefde kwam Sipek begin jaren tachtig naar Nederland.

Een opdracht begon met een maaltijd

Vanuit Amsterdam vierde hij grote successen. Hoogleraar design Timo de Rijk noemt hem „onze eigen postmodernist”: „Sipek heeft veel invloed gehad. Het opnieuw vieren van het ambacht, in die ontwikkeling heeft hij vooropgelopen en velen geïnspireerd.”

Na de Fluwelen Revolutie in zijn vaderland opende Sipek in 1989 een studio in Praag. Vier jaar later nodigde president Václav Havel hem uit de restauratie en herinrichting van de Praagse Burcht te leiden. Ook toen toonde Sipek zijn generositeit. Omdat het budget van de regering volstrekt ontoereikend was, stak de ontwerper de 100.000 gulden die hij als eerste winnaar van de Prins Bernard Prijs voor Toegepaste Kunst en Architectuur had ontvangen, in het project. Ook regelde hij dat de grote meubelbedrijven onder zijn opdrachtgevers het project in natura steunden.

De renovatie van de Burcht is het hoogtepunt in Sipeks oeuvre, zegt Timo de Rijk. „Met dat symbool van de communistische onderdrukking aan de slag gaan, dat was een grote daad, óók van Hável.”

Borek Sipek was een levensgenieter, zeggen zijn vrienden. In de door hem ontworpen huizen vormde de keuken altijd het centrum. Gerrit Steltman: „Borek zei altijd: als ik geen kunstenaar was geworden, dan kok of chirurg. In zijn studio zette hij tussen de middag altijd fantastische, zelfgemaakte maaltijden op tafel. En in Praag heeft hij eens vermomd als Chinees voor honderd man gekookt. Daar had hij dan lol in, om onherkenbaar als chef-kok aan de slag te gaan.”

Vriend Rudy Vrooman: „Een opdracht begon altijd met een maaltijd. ‘Ik ga gezellig voor je koken’, zei hij dan.”

En Erwin Olaf: „Borek heeft me geleerd stierenkloten te eten.”

Sipek ontwierp het liefste in vliegtuigen, zeggen zijn vrienden. Steltman: „Een etentje en een drankgelag om een succes te vieren. Maar om zes uur ’s ochtends nam hij op Schiphol wel gewoon een vlucht naar de volgende opdracht.”

Vrooman: „Voor het ontwerp van een parfumflesje vloog hij op één dag met de Concorde op en neer naar New York. Geen probleem, in het vliegtuig kon hij ongestoord nadenken.”