Opinie

Fin-de-siècle in Den Haag

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl, Twitter: @Juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.
Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl, Twitter: @Juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Aan de tafeltjes om ons heen wordt gelachen. De zon valt laag naar binnen in het fin-de-siècle-interieur van sociëteit De Witte in Den Haag. Ik spreek jonkheer Pieter Feith en het is geen vrolijk gesprek. Feith was diplomaat in onder andere Damascus, Bonn, New York en tot 2012 vertegenwoordiger van de NAVO en van de Europese Unie in Kosovo.

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl, Twitter: @Juttachorus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.

Een tijdje geleden hield hij een lezing voor marineofficieren over de risico’s van Poetins machtspolitiek. „Een veilig onderwerp, dacht ik, maar er stak een storm op in de zaal”, zegt hij. „Een officier zei: ‘De NAVO heeft hem geprovoceerd.’ ‘Ik begrijp dat Rusland zich ongemakkelijk voelt nu het wordt omsingeld door het Westen’, zei een ander. ‘We hebben belangen in de haven’, zei een derde.”

Van elke maand woont Feith drie weken in Zweden, een week in Den Haag. „Er heerst hier een gelatenheid”, valt hem op. „De wil is weg.” Niet alleen in de politiek of in de publieke opinie, maar ook in zijn eigen kringen, die van kenners van de wereldpolitiek.

Hij merkt het in discussies over het Oekraïnereferendum. „Rutte noemt alleen de economische voordelen van het associatieverdrag en laat elke politieke betekenis buiten beschouwing. En wat zeggen mijn geestverwanten van vroeger? ‘Het verdrag deugt niet. Ik vertrouw het systeem niet meer.’ Waar waren ze toen het verdrag in het parlement werd besproken? Ze zijn eurosceptisch geworden.”

Medvedev verklaart ons de koude oorlog en wij lachen het weg. Hoe kan dat? Feith denkt dat het de deceptie is na de golden years van de Europese Unie. Teleurstelling over nieuwe Europese democratieën die niet zo democratisch blijken te zijn – Polen, Hongarije. Verlegenheid over conflicten aan onze grenzen.

Onzekerheid heeft postgevat. „In Europa en de Verenigde Staten denkt men: we mogen onze waarden niet meer opdringen aan de Russen, aan Noord-Afrika, aan het Midden-Oosten. Onze rechtsstaat, onze democratie, onze persvrijheid. Onze waarden zijn net zo waardevol als die van hun. Maar ik zeg: als we die waarden niet verdedigen, verliezen we ze.”

Als we stil de marmeren trap af gaan, denk ik aan de aanhangers van links en rechts in Nederland. Hoe zij elkaar bestoken met hun gelijk, maar vooral: hoe zijn onze grondrechten verkwanselen. Links beweert: de rechten van anderen gelden net zo goed. En de aanhangers van rechts staan alleen pal voor de grondrechten die hun goed uitkomen. Een droevige impasse.

Dan rest er nog een vraag: hoe kunnen we dat cultuurrelativisme in diplomatieke kringen doorbreken? „Zelfrespect”, zegt Pieter Feith. „Je krijgt het alleen terug als je je verzet. Als je Poetin namens de slachtoffers van de MH17 voor de rechter daagt. Als je zegt: uw gedrag bevalt me niet.”