Een authentieke beweging

Op Facebook zag ik een interessante advertentie voorbijkomen. Een ‘tribute band’ zocht een gitarist. Een tribute band is een coverband die het repertoire van een band naspeelt, maar nog iets verder gaat: alles moet precies zo klinken als het origineel. Dat niet alleen: het moet er ook zo uitzien. De band achter de advertentie die mijn aandacht trok, speelt The Doors, en doet dat overtuigend. 

De zanger lijkt precies Jim Morrison, de charismatische frontman die in 1971 in Parijs overleed na een kort leven vol drank en drugs. De beoogde nieuwe gitarist moet niet alleen dezelfde speeltechniek beheersen als de ‘echte’ Doors-gitarist (de zonder plectrum spelende Robbie Krieger), hij moet ook bereid zijn dezelfde gitaar te kopen en het liefst zo’n zelfde krullenkop hebben. (Ik vrees dat vrouwen uitgesloten zijn van auditie – twee borsten op het podium en die hele Doors-beleving is naar de gallemiezen.) 

Ik vind die hunkering naar authenticiteit fascinerend. De klassieke muziek, waarin we vanzelfsprekend muziek naspelen, heeft zijn eigen ‘authentieke’ beweging gekend. Musici als Nikolaus Harnoncourt, Gustav Leonhardt en Frans Brüggen pleitten in de vorige eeuw voor speelwijzen en instrumenten die recht deden aan de klankwereld die de componist voor ogen had gehad. Bach moest niet op piano worden gespeeld, een instrument dat hij zelf niet had, maar op klavecimbel. Strijkers bespanden hun instrumenten weer met darmsnaren, trompettisten die barok speelden moesten het zonder ventielen doen. Voor de goede orde: de barokke pruiken bleven in de kast.

Musici bestudeerden oude bronnen in de hoop zo antwoorden op uitvoeringskwesties te vinden (tempo, dynamiek, omvang, vingerzettingen, instrumentatie, et cetera), maar ze liepen al snel tegen de grenzen aan: we weten uiteindelijk meer niet dan wel over hoe Bach zijn muziek wilde horen. En willen we wel een uitvoering zoals Bach die met zijn musici gespeeld zou hebben nabootsen? Los van het feit dat iemand uit de twintigste eeuw niet dezelfde oren heeft als iemand uit de achttiende eeuw, zou niemand nu nog een klas astmatische koorschooljongens (in Bachs Leipzig mochten vrouwen geen muziek maken in de kerkdienst) verkiezen boven een goed getraind professioneel ensemble.

En wie een ‘authentieke’ Beethoven-symfonie wil horen, zou eigenlijk musici in moeten huren die de muziek nog niet kennen en de bladmuziek pas vlak voor het concert onder ogen krijgen (Beethoven leverde de boel meestal pas na de deadline in). Re-enactment is niet alleen onmogelijk, het is ook onwenselijk. Wat de tribute bands en de oudemuziekbeweging gemeen hebben, is dat ze uitgaan van een ideale situatie. De Doors-band speelt de beste live-opnames na. Ze zullen vast geen zin hebben om dat ene concert na te doen dat de band in 1968 in het Concertgebouw gaf. Zanger Jim Morrison ontbrak. Hij had te veel drugs gebruikt om nog op zijn benen te staan.