Ambitieuze VN-chef werd afgeserveerd door de VS

Egyptenaar had grootse plannen voor de vrede, maar bleek machteloos bij afgrijselijke conflicten.

Foto AFP

Toen de dinsdag overleden Egyptische kopt Boutros Boutros-Ghali, een voormalig minister van Buitenlandse Zaken, op 1 januari 1992 aantrad als hoogste baas van de Verenigde Naties, was hij ambitieus. In zijn Agenda voor Vrede zag de nieuwe secretaris-generaal, de eerste Afrikaan op die stoel, een grote rol weggelegd voor de VN op het vlak van internationale peace building. Daarin paste ook zijn pleidooi voor de oprichting van een permanent strafhof voor het berechten van oorlogsmisdaden en humanitaire wandaden, waar dan ook in de wereld gepleegd.

Vier jaar later lag de droom van de beminnelijke Egyptenaar aan duigen. De Verenigde Staten verzetten zich met hand en tand, en in zeer ondiplomatieke bewoordingen, tegen zijn herbenoeming voor een tweede termijn. Uit frustratie over diens zwakke leiderschap, maar eigenlijk ook uit onbehagen over het eigen falen.

In plaats van harmonieus te bouwen aan mondiale vrede, werd de wereld tijdens Boutros-Ghali’s ambtstermijn geconfronteerd met een reeks afgrijselijke conflicten: de aanhoudende burgerstrijd in Somalië (waar in oktober 1993 de lijken van Amerikaanse militairen door de straten van Mogadishu werden gesleept), de volkerenmoord in Rwanda in 1994 (tussen de 800.000 en 1 miljoen doden) en de in 1991 begonnen oorlogen in voormalig Joegoslavië (met de val van de Bosnische moslimenclave Srebrenica in 1995 als dieptepunt).

Bij al die conflicten keek de wereldgemeenschap machteloos toe. Als hoogste diplomaat was Boutros-Ghali de man die de rekening voor het falen moest betalen. De Amerikanen vonden hem een bureaucraat, niet een doortastend leider die in staat was om de VN ingrijpend te hervormen.

En, concreter, ze verweten hem desastreuze partijdigheid in het Somalische conflict, en een volstrekt gebrek aan leiderschap tijdens de Rwandese genocide en in de oorlog in Bosnië – alle met rampzalige gevolgen.

Uiteindelijk blokkeerden alleen de VS de herbenoeming van Boutros-Ghali. Maar wel met succes. Washington dwong, met een veto achter de hand, het Afrikaanse blok met een nieuwe kandidaat te komen: de Ghanees Kofi Annan werd zijn opvolger.

„Boutros-Ghali is het symbool van alles wat hier misgaat bij de VN”, zei een hoge Amerikaanse diplomaat in 1996 tegen NRC. Zo wordt hij herinnerd, niet dat hij na zijn aftreden voorzitter werd van de Francofonie, de organisatie van Franstalige landen.