Turkije kan niet langer lid van de NAVO zijn

De Turkse president Erdogan misbruikt de vluchtelingenstroom om te onderhandelen over toetreding tot de EU, schrijven Julius Terpstra en Janno Meijer.

Op een praalwagen van het carnaval in Düsseldorf dit jaar proost de Turkse president Erdogan met een IS-strijder. Foto PATRIK STOLLARZ / AFP

Alle plannen om tot een verlaagde instroom van vluchtelingen naar Europa te komen lopen stuk op de inzet van Turkije. Het land onderhandelt over de rug van miljoenen vluchtelingen met radeloze Europese leiders over visumvrij reizen en toetreding tot de Europese Unie. De president van het ooit zo vooruitstrevende Turkije houdt de druk op de Europese ketel door niks te doen aan de vluchtelingenstroom richting de Griekse stranden. Het wordt hoog tijd dat de Europese leiders stoppen met lijdzaam toekijken en hun tanden laten zien tegenover de meedogenloze sultan.

Erdogan gedraagt zich steeds minder als een bondgenoot van de EU en het westen. De feiten liegen er niet om: Turkije steunt Al Nusra in Syrië openlijk, heeft warme banden met Hamas en staat oogluikend toe dat jihadisten de grens overgaan om de Islamitische Staat te dienen. Ondertussen is Turkije nog steeds ‘gewoon’ EU kandidaat-lidstaat en ontvangt het jaarlijks 600 miljoen (eerder zelfs 900 miljoen) euro aan steun om het land klaar te stomen voor EU lidmaatschap. Geld dat ironisch genoeg bedoeld is om een democratische rechtsstaat te bevorderen. Met die rechtsstaat is het belabberd gesteld: minderheden, Koerden en christenen voorop, hebben het moeilijker dan ooit. Ook wat democratie betreft laat Turkije zich van zijn slechtste kant zien door meer journalisten in de gevangenis te hebben dan China en Iran bij elkaar. Een prestatie die door de Europese leiders gemakshalve vergeten lijkt te worden.

Met dit Turkije sloot de Europese Unie eind november 2015 een migratiepact. Het pact beoogde de steeds groter wordende stroom van illegale migranten naar Europa een halt toe te roepen. De Unie reserveerde onlangs drie miljard euro voor Turkije om de opvang en levensstandaard van Syrische vluchtelingen te verbeteren en de grenzen beter te bewaken. Ondanks de deal schatten Europese ambtenaren in dat de toestroom niet zal verminderen. Sterker nog, wanneer we de prognoses mogen geloven zal het aantal asielaanvragen in Europa dit jaar verdrievoudigden. De Duitse staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, Ole Schröder, gaf begin dit jaar al aan dat Turkije zich niet aan de afspraken houdt. Ondertussen eist Erdogan een heropening van de gesprekken over toetreding tot de Unie. Europa moet hier volgens ons heel duidelijk over zijn: toetreding is een utopie en zal er nooit komen.

Het is logisch dat wanneer de Europese Unie wenst dat de instroom van vluchtelingen afneemt hier een financiële compensatie tegenover staat. Het voorzien van opvang, scholing en een fatsoenlijke levensstandaard voor vluchtelingen in Turkije is mede een verantwoordelijkheid van de Europese Unie. Maar Juncker en Merkel lijken alles van Erdogan te accepteren, ogenschijnlijk uit angst voor een weer oplopende stroom aan vluchtelingen. Wat beiden niet lijken te beseffen – of willen erkennen – is dat de stroom nooit is teruggelopen. Turkije doet niets. Erdogan speelt een machtsspel en wil zijn onderhandelingspositie maximaal benutten. Turkije lijkt alleen in mooie woorden nog een bondgenoot van de EU en het westen te zijn, maar bluft in realiteit alle Europese leiders onder de tafel. Stevige machtspolitiek vereist dat je als Europa ook tegengas durft te geven. Wanneer Turkije zich niet aan de gemaakte afspraken houdt, onmogelijke eisen stelt over toetreding en zich openlijk steeds minder een bondgenoot van de EU en het westen toont valt het te rechtvaardigen om te onderzoeken of Turkije nog langer lid van de NAVO kan zijn. Merkel en Rutte zouden hiertoe binnen de NAVO het initiatief kunnen nemen. Het zijn tenslotte wel Nederlandse patriotraketten en Duitse F16’s die Turkije te hulp zullen schieten wanneer Poetin – niet afhankelijk van de gratie Erdogans – het gedrag van deze meedogenloze sultan niet langer meer accepteert.

De machiavellistische Erdogan speelt een machtspelletje over de ruggen van miljoenen vluchtelingen. We mogen deze chantagepolitiek niet langer accepteren en moeten terug durven bijten. Om in pokertermen te spreken: het is tijd om all in te gaan.