Misschien is ’t wel domme pech

Feyenoord verloor in de competitie zeven keer achter elkaar. Wat doe je als je team niet meer kan winnen?

Daags na het verlies bij PEC Zwolle stond Feyenoord-trainer Giovanni van Bronckhorst gewoon weer op het veld. Ook na de zevende nederlaag op rij is zijn krediet nog groot, aldus de clubdirectie.
Daags na het verlies bij PEC Zwolle stond Feyenoord-trainer Giovanni van Bronckhorst gewoon weer op het veld. Ook na de zevende nederlaag op rij is zijn krediet nog groot, aldus de clubdirectie. foto robin utrecht / anp

De ethiek schrijft voor dat Toon Gerbrands, de directeur van PSV, zich onthoudt van een mening over de vrije val van Feyenoord. Gerbrands, die kennis heeft van vele zaken – zelfs van bierbrouwen – zou niet graag collega Eric Gudde van Feyenoord een oordeel horen vellen over een eventuele slechte fase van PSV. Maar Gerbrands wil wel vertellen hoe hij als bondscoach van de Nederlandse mannenvolleybalploeg ooit een glijvlucht van slechte resultaten te boven kwam.

Terug naar eind jaren negentig, toen Gerbrands het lef had de gouden olympische volleybalcoach Joop Alberda op te volgen. In het post-olympische jaar 1997 werd hij met Nederland nog wel Europees kampioen, maar de jaren erna werden de resultaten steeds minder. In aanloop naar de Spelen van Sydney (2000) presteerden de volleyballers dermate slecht dat de Spelen bijna uit het vizier verdwenen en Gerbrands door de media werd afgebrand. De kritiek samenvattend: de bondscoach had geen vat meer op zijn spelers en kon maar beter vertrekken.

Voor Gerbrands aanleiding een second opinion te vragen. Aan zijn sportvriend en basketbalcoach Ton Boot. Juist hem, omdat Boot hard kan oordelen; hij is niet bepaald het type zachte heelmeester. Boot bezocht trainingen van de volleyballers en zocht antwoorden op drie kernvragen: 1. Heeft de coach nog genoeg energie? 2. Werkt de coach goed samen met zijn staf? 3. Luisteren de spelers nog naar de coach? Boots antwoorden op alle vragen waren volmondig: ja. Zijn advies: nergens druk om maken, gewoon op de ingeslagen weg doorgaan. Het komt vanzelf goed.

En wat gebeurde? Nederland plaatste zich voor de Spelen en werd in de kwartfinale, na een 17-15 nederlaag in de vijfde set, door de latere olympisch kampioen Servië onnodig uitgeschakeld. Dankzij twee vervolgoverwinningen werd Nederland uiteindelijk vijfde, het op één na beste olympische resultaat ooit. De moraal van Gerbrands’ verhaal: blijf geloven in jezelf en geef nooit op.

Domme, statistische pech

In de kern komt het advies aan Feyenoord van de sportpsychologen Rico Schuijers en Bram Bakker overeen met de Gerbrands-doctrine. Bakker: „Niet veranderen, gewoon op de oude voet doorgaan. De slechte reeks is waarschijnlijk domme, statistische pech. Een ploeg van het niveau en het budget Feyenoord verliest statistisch niet gauw zeven wedstrijden op rij. Iedereen binnen de club moet in de spiegel kijken en zich afvragen: zijn we goed bezig? Zo ja, stug doorgaan.”

Schuijers schaart de dip van Feyenoord onder het begrip slump, in de sportpsychologie een synoniem voor een dip. Kan een keer gebeuren, zoals onlangs in de Super Bowl met quarterback Cam Newton van de verliezende Carolina Panthers. De man die tot beste speler van het jaar was uitgeroepen, werd op het moment suprême geconfronteerd met een slump, een vormcrisis.

De vraag is: hoe ontworstel je je aan een slump? Door nieuwe doelen te stellen, zegt Schuijers. Niet meteen winnen als uitgangspunt te nemen. Dat is al gebeurd en lukt niet. De herinnering aan verliezen verhoogt juist de spanning. Terug naar de basis, helemaal opnieuw beginnen, zelfs bij een achtste nederlaag. Leer eerst weer goed voetballen, dan komt die overwinning vanzelf. Maar ja, de meeste mensen denken in winnen en verliezen.”

Normaliseer de situatie

Die opvatting onderschrijft Bakker, die niet het gevoel heeft dat de spelers bij Feyenoord elkaar de tent uitvechten of dat trainer Giovanni van Bronckhorst omstreden is. „De spelers missen zelfvertrouwen. Logisch na een reeks nederlagen. Kan gebeuren, shit happens. Maar normaliseer de situatie, want zo’n reeks nederlagen is niet des Feyenoords. Pas als zondag van Roda JC wordt verloren, komen andere mechanismen op gang. Dan komt ook de positie van Van Bronckhorst onder druk te staan.”

Wat Feyenoord in Schuijers’ ogen vooral niet moet doen is ingaan op zogenaamde experts, die vragen naar een teamfoto om die te kunnen instralen. Doen, dan komt er een eind aan de nederlagen, is de boodschap. Schuijers: „Ik weet uit ervaring dat zoiets vaak gebeurt. Dergelijke types melden zich bij teams in nood met hordes tegelijk. Gelukkig werken clubs daar meestal niet aan mee, maar in paniek worden soms vreemde beslissingen genomen.”