Aan de opvolging Scalia is álles politiek

Een nieuw lid van het Hooggerechtshof benoemen in een verkiezingsjaar? In Washington garantie voor een moddergevecht.

De 9 rechters van het Hooggerechtshof in 2010. Van links naar rechts: Clarence Thomas (conservatief), Sonia Sotomayor (progressief), de overleden en wit gemaakte Antonin Scalia (conservatief), Stephen G. Breyer (progressief), opperrechter John Roberts (conservatief), Samuel Alito (conservatief), Anthony Kennedy (conservatief/progressief), Elena Kagan (progressief) en Ruth Bader Ginsburg (progressief).
De 9 rechters van het Hooggerechtshof in 2010. Van links naar rechts: Clarence Thomas (conservatief), Sonia Sotomayor (progressief), de overleden en wit gemaakte Antonin Scalia (conservatief), Stephen G. Breyer (progressief), opperrechter John Roberts (conservatief), Samuel Alito (conservatief), Anthony Kennedy (conservatief/progressief), Elena Kagan (progressief) en Ruth Bader Ginsburg (progressief). Foto Supreme Court of the United States/Beeldbewerking NRC

Op de marmeren trappen van het Amerikaanse Hooggerechtshof in Washington liggen bloemen, en er branden kaarsjes. Antonin Scalia, de rechter die dit weekeinde onverwacht aan een hartaanval overleed, wordt gemist in Washington. Natuurlijk was de aartsconservatieve katholiek een lastpak voor iedereen met een links hart, maar hij stond ook voor een andere periode: de tijd dat Washington nog functioneerde.

President Reagan droeg Scalia in 1986 voor. Ondanks de grote afkeer van Reagan onder Democraten, ging de Senaat met 98 van de 100 stemmen akkoord. Als rechter liet Scalia vaak blijken dat hij partijpolitieke belangen minachtte, zeker als het om benoemingen ging.

Scalia onderhield een nauwe vriendschap met zijn politieke tegenpool, de progressieve rechter Ruth Bader Ginsburg. „We waren beste maatjes”, schreef Ginsburg in een in memoriam. De twee deelden een liefde voor opera, en gingen zelfs met elkaar op vakantie. De geest van Reagan, die een harde conservatieve agenda koppelde aan het cultiveren van goede relaties met politieke tegenstanders, is met de dood van Scalia uit Washington verdwenen.

Ironisch is dat juist Scalia’s dood vrijwel zeker tot een politiek moddergevecht gaat leiden. In het hypergepolariseerde Washington van vandaag is álles politiek aan de opvolging van de flamboyante rechter.

President Obama zal vrijwel zeker een nieuwe rechter voordragen. Daarna moet de Senaat, waar de Republikeinen in de meerderheid zijn, over die voordracht beslissen.

De Republikeinen hebben zich in de kaarten laten kijken, door te zeggen dat ze íédere kandidaat van Obama zullen tegenhouden. Partijpolitiek is dat begrijpelijk: ze zijn de conservatieve 5-4-meerderheid in het hof kwijt, en Obama zal de progressieven aan een meerderheid willen helpen. Door op voorhand al iedere kandidaat af te wijzen laten de Republikeinen merken dat de benoeming alleen maar partijpolitiek is. Scalia zelf moest niets van zulke spelletjes hebben.

Het Hooggerechtshof, het hoogste rechtscollege van de VS, toetst wetten aan de grondwet, en mag zelf beslissen welke zaken het behandelt. Daarmee heeft het enorm veel macht. Vorig jaar nog legaliseerde het hof het homohuwelijk in heel de VS. Dat was een vergelijkbare schok voor conservatieven als de legalisering van het recht op abortus, in 1973.

De Republikeinen gokken er nu op dat in november een Republikeinse president wordt gekozen, die vervolgens een conservatief kan voordragen. Maar het is riskant: ook een Democraat kan winnen. En de Republikeinen kunnen hun meerderheid in de Senaat kwijtraken.

Iedere nominatie zal hoe dan ook een slepend proces worden. Dat is in het voordeel van Obama, of hij nu iemand benoemd krijgt of niet: de komende maanden heeft het hof zaken op de rol staan die de toekomst van de VS zullen bepalen.

Conservatieven hoopten dat na een paar teleurstellende jaren, waarin het homohuwelijk legaal werd en Obama’s nieuwe zorgstelsel werd goedgekeurd, dit een jaar van conservatieve uitspraken zou zijn. Dat is onzeker, nu er acht rechters over zijn, en het conservatieve kamp de 5-4-meerderheid kwijt is.

Beweeg over het beeld voor meer informatie over de leden van het Hooggerechtshof

Dit zijn de belangrijkste zaken:

Abortus (maart)

In Texas worden abortusklinieken door een nieuwe wet aan strenge regels onderworpen. Zo moeten ze aan veel striktere hygiënevoorschriften voldoen. Tegenstanders van die wet zeggen dat de conservatieve staat erop uit is klinieken te sluiten. Als het Hof besluit dat het besluit van Texas legaal is, dan heeft dat grote gevolgen voor het landelijke recht op abortus, dat sinds 1973 door het Hof is geregeld. Maar die kans is door de dood van Scalia, een groot tegenstander van abortus, een stuk kleiner geworden.

Anticonceptie (maart)

Een belangrijk onderdeel van Obamacare, het nieuwe zorgstelsel, is de vergoeding van voorbehoedsmiddelen. Werkgevers moeten hun personeel dat in hun zorgverzekering aanbieden, iets wat sommige christelijke bedrijven en organisaties weigeren. In sommige staten is dat toegestaan, in de meeste niet. De kans dat het hof dit goedkeurt is na het overlijden van Scalia kleiner geworden. Als de progressieve rechters winnen, heeft voortaan iedereen recht op vergoeding van anticonceptie. Maar: als de stemmen staken, blijft alles zoals het nu is.

Migratie (april)

Obama wil zo’n 5 miljoen illegale migranten de kans op een verblijfsvergunning geven. Omdat het Congres niet meewerkte, deed hij dat per decreet. Lagere rechters hebben de maatregel verboden, waarna het ministerie van Justitie het Hooggerechtshof om een oordeel vroeg. Het hof zal nu bepalen of Obama’s migratieplan volgens de Grondwet mag. Als de stemmen staken, is dat slecht nieuws voor Obama: dan telt de (negatieve) uitspraak van de lagere rechtbank.