Wie is wie op het Syrische slagveld

Turkije schiet op Koerden in Syrië. Maar de Koerden zijn bondgenoten van het Westen, net als de Turken. Hoe zit dat?

M.m.v. Marloes de Koning (Istanbul) en Steven Derix (Moskou).

Foto Amer Almohibany/AFP
Foto Amer Almohibany/AFP

DIT ZIJN DE VRIENDEN VAN ASSAD

Syrisch regeringsleger

Het Syrische regeringsleger telde bij het uitbreken van de opstand tegen president Assad in 2011 meer dan 300.000 manschappen, inclusief reservisten. Op het moment van de Russische interventie op 30 september 2015 zou dat aantal door verliezen, dienstweigering en doordat soldaten overliepen naar een andere partij zijn teruggevallen tot 80.000 tot 100.000.

Het regime kan ook rekenen op de Nationale Defensiemacht, in 2013 opgericht om de paramilitaire krachten, in de volksmond shabiha genoemd, meer structuur te geven. Iran helpt bij het trainen. De Nationale Defensiemacht zou zo’n 100.000 leden tellen maar recente, betrouwbare cijfers zijn niet voorhanden.

Gesteund door: Rusland, Iran, Hezbollah.

Rusland

De Russische steun aan Assad is aanvankelijk politiek van karakter. Maar op 30 september 2015 besluit president Poetin militair te interveniëren in Syrië. Het regime staat op dat moment erg zwak. Met de hulp van de Russische luchtaanvallen slaat het machtevenwicht om: het regeringsleger, met steun van Hezbollah, wint gestaag terrein op de rebellen, die nu in het nauw zijn gedreven.

Officieel is Rusland in Syrië om tegen IS en Jabhat al-Nusra (Al-Qaeda) te vechten. De Verenigde Staten en de Syrische oppositie zeggen dat Rusland in de eerste plaats oorlog heeft gevoerd tegen de gewapende oppositie.

Sterkte: Rusland heeft zeker 32 gevechtsvliegtuigen op een basis in de kustregio Latakia. Ze hebben ook S-400-luchtafweerraketten gestationeerd, en vliegen met gevechtshelikopters. Moskou maakt er geen geheim van dat er ‘instructeurs’ in Syrië zijn. Maar er zijn ook beelden opgedoken van artillerie die lijkt te worden bediend door Russisch personeel.

Hezbollah

De Libanese verzetsgroep Hezbollah maakt met Iran en Syrië deel uit van de shi’itische ‘verzetsas’. Die as kwam onder druk te staan toen de oorlog in Syrië begon. Met name voor Hezbollah stond de wapenbevoorrading via Syrië op het spel. Hezbollah opereert eerst clandestien in Syrië aan de kant van het regime. Vanaf 2013 wordt die steun openlijk. Leider Nasrallah vertelt zijn aanhang dat Hezbollah tegen de ‘takfiri’s’ vecht: jihadistische groeperingen zoals IS en Al-Qaeda.

In de praktijk zijn de Hezbollah-strijders de stoottroepen van het regime. Vorige week dook een video op van Hezbollah-strijders die pochen dat zij – en niet het Syrische leger – het beleg van Nubul en Al-Zahraa door de rebellen hebben doorbroken. Door dat offensief werden de rebellen in Aleppo afgesloten van hun bevoorradingsroute uit Turkije.

Sterkte: 20.000 tot 25.000 man, waarvan naar schatting 3.000 tot 5.000 in Syrië.

Iran

Iran is naast Rusland de grootste bondgenoot van Syrië. Voor Teheran is het overleven van het regime cruciaal in het kader van de regionale machtsstrijd met Saoedi-Arabië, dat de rebellen tegen Assad steunt. Officieel beperkt de Iraanse steun zich tot logistiek en training. Maar uit het sporadisch publiceren van overlijdensberichten blijkt dat Iran ook militair aanwezig is in Syrië. Het gaat daarbij altijd om ‘vrijwilligers’. Als Saoedi-Arabië zijn dreigement om grondtroepen te sturen waarmaakt, is de kans groot dat ook Iran zijn militaire aanwezigheid in Syrië opvoert.

Aan de oorlog in Syrië lijkt geen einde te komen. Wat is er nu precies aan de hand? Lees hier de tien vragen over Syrië die je niet durfde te stellen
 

DIT IS DE SYRISCHE OPPOSITIE

Vrije Syrische Leger (VSL)

Opgericht op 29 juli 2011 door overgelopen officieren van het leger van Assad, oorspronkelijk om betogers te beschermen tegen diens veiligheidsdiensten. Wanneer de opstand omslaat in een oorlog boekt het VSL (ook bekend onder de Engelse afkorting FSA) aanvankelijk succes. Maar door de strategie van het regime om oppositiebolwerken genadeloos te belegeren verliezen de rebellen terrein. Wanneer in 2012 en 2013 de jihadistische groeperingen (Al-Qaeda, IS) opduiken, lopen veel VSL-strijders naar hen over. Het rebellenleger vecht op drie fronten: tegen het regeringsleger, IS en de Koerden van YPG. De Russische luchtsteun dreigt het VSL nu fataal te worden.

Sterkte: aanvankelijk 80.000, nu geschat op 35.000.

Gesteund door: Turkije, Saoedi-Arabië, Qatar, en in mindere mate de VS en Europese landen.

Jabhat al-Nusra (JN)

Opgericht in 2012 als filiaal van Al-Qaeda in Syrië. Wanneer Abu Bakr al-Baghdadi in 2013 namens Islamitische Staat uitroept, weigert JN zich onder diens bevel te plaatsen. Sindsdien heeft JN een stevige plaats veroverd op het terrein. JN heeft meer Syrische strijders dan IS, en concentreert zich op de strijd tegen het regime, daar waar IS ook tegen andere rebellengroepen vecht. De VS beschouwen JN als terroristische groepering, maar Washington kan niet verhinderen dat door de VS gesteunde rebellen lokaal samenwerken met JN.

Sterkte: schattingen lopen uiteen van 5.000 tot 20.000.

Gesteund door: Qatar, Saoedi-Arabië, Turkije.

Islamitisch Front

Een coalitie van fundamentalistische groeperingen die samen de grootste groep vormen aan oppositiekant. De belangrijkste componenten zijn Ahrar al-Sham en Jaysh al-Islam. Het Islamitisch Front wordt beschouwd als gematigder dan JN of IS, hoewel zij net als zij een islamitische staat nastreven.

Sterkte: 40.000 tot 70.000.

Gesteund door: Saoedi-Arabië

DE WESTERSE ALLIANTIE

Verenigde Staten

Washington staat aan de kant van de opstandelingen, maar die steun is altijd halfslachtig geweest. Een van de redenen daarvoor is de angst dat wapens in handen zouden vallen van jihadistische groeperingen. De VS-steun aan het VSL bestaat vooral uit antitankraketten. Die komen van pas in de strijd tegen IS maar zijn nutteloos tegen luchtaanvallen.

Strategie: de VS voeren sinds 2014 luchtaanvallen uit tegen IS in Irak en Syrië.

Saoedi-Arabië

Riad stuurt gevechtsvliegtuigen en troepen naar Turkije met het oog op een grondoorlog in Syrië. Die zijn officieel bedoeld voor de strijd tegen IS. Maar Saoedi-Arabië steunt wel de oppositie tegen Assad. De Saoedische minister van Buitenlandse Zaken zei zaterdag dat „Assad zal vertrekken, of het nu door een politiek proces is of door militair ingrijpen”.

Turkije

NAVO-lid Turkije heeft in Syrië drie vijanden: Assad, IS en de Koerden. Al vroeg in de oorlog besluit Turkije de oppositie tegen Assad te steunen. Maar die oppositie radicaliseert en is vruchtbare grond voor onder meer IS. Tegelijk verovert de YPG, zusterorganisatie van de verboden Turks-Koerdische PKK, grote stukken grensgebied met Turkije. Recent veroveren ze gebied op andere oppositiegroepen die zijn verzwakt door Russische bombardementen. Het Turkse leger probeert die opmars te stoppen. Sinds zaterdag bestookt het de YPG in Menagh, nadat de Koerden die luchtmachtbasis hadden veroverd op het VSL.

Overige landen

Tal van landen hebben luchtaanvallen uitgevoerd tegen IS: Saoedi-Arabië, Jordanië, VAE, Bahrein, Qatar. Maar het gros komt voor rekening van de VS. Frankrijk heeft na de aanslagen in Parijs de bombardementen opgevoerd, en sinds december bombardeert ook het VK. Nederland wil ook meedoen.

DE ONAFHANKELIJKEN

Syrische Koerden (YPG)

Als de opstand tegen Assad begint, ziet de Koerdische minderheid haar kans schoon. Koerdische milities, met steun van de PKK, veroveren een regio in het noorden. Damascus gedoogt dat. De laatste tijd richt de YPG zich steeds meer op de strijd tegen IS. Daarmee winnen ze de sympathie van westerse landen. Onder meer de VS bewapenen YPG, tot frustratie van Turkije, dat in eigen land de strijd met de PKK ziet oplaaien. Sterkte: 45.000 tot 50.000

Islamitische Staat

IS is verzwakt door de bommencampagne van de VS, en in mindere mate Rusland. In Irak heeft het leger Ramadi heroverd op de jihadisten, en in Syrië zou het regeringsleger een offensief tegen Raqqa voorbereiden. De Syrische Koerden hebben IS vorig jaar verjaagd uit drie steden. Door de bombardementen op olietransporten hebben ook de inkomsten van IS een klap gekregen. De vrees bestaat dat een in het nauw gedreven IS elders zal toeslaan, bijvoorbeeld Europa, en dat het terrein zou kunnen veroveren op de verzwakte rebellen. Sterkte: 20.000 tot 30.000

Bron: The Slatest/Reuters/Wikimedia/Institute for the Study of War