Zware criminaliteit slaat barsten in de civil society

Hoe lang weet Ard van der Steur zijn ministerschap nog te rekken? Gaat oud-rechter Reinier van Zutphen zijn eerste jaar als Nationale Ombudsman volmaken? Dit zijn, zoals het cliché wil, ‘interessante tijden’. Het is net iets te druk met conflicten, blunders, mediakwesties en incidenten om niet een tikje bezorgd te zijn over de staat van de rechtsstaat.

Het ministerie van Veiligheidsbeloften en Justitie is rijp voor een algehele revisie, annex grote servicebeurt. Bedrijfscultuur, takenpakket, omvang – het VVD-plan om een slagvaardig law-and-order-ministerie te bouwen op het fundament van politie, veiligheid en rechtsorde kan als mislukt worden beschouwd. Een volgend kabinet gaat hier vast niet mee verder. Daarvoor is het ongemak in het binnenlands bestuur over het verlies van greep op de politiezorg te groot gebleven.

De vraag is wie de nieuwe consensus gaat verwoorden en wanneer de zaak dan wordt ontvlochten. Vooral dat wordt nog een interessante operatie. Ook de Nationale Politie is immers organisatorisch nog niet op de kant gehesen. De nieuwe korpschef krijgt „alles tegelijk over zich heen”, schreef oud-politiehoogleraar Kees van der Vijver onlangs op het weblog bij deze rubriek (nrc.nl/blog/rechtenbestuur). De nieuwe korpschef moet tweehonderd bureaus sluiten, gebieden opnieuw indelen, de recherche opwaarderen en vooral de automatisering saneren. Met die sluitingen zal de korpschef tientallen burgemeesters tegen zich in het harnas jagen. Dat is een kracht om rekening mee te houden. Eind vorig jaar wist de regio al een afslanking van slechts zeven rechtbanken te voorkomen. De Raad voor de Rechtspraak was er op jacht naar budget, maar moest afdruipen.

Intussen maakte ombudsman Reinier van Zutphen onverwacht een mediaspektakel van zichzelf. Over, nota bene, een interne reorganisatie. Lang werken in de rust van de rechtspraak heeft hem duidelijk niet voorbereid op kritische publieke aandacht. Toch verbazend dat de eerste overheidsorganisatie die de ombudsman aanpakt, z’n eigen kantoor blijkt te zijn. Hij wenst dat ‘toekomstbestendig’ te maken, overigens zonder duidelijk te maken wat dat inhoudt. Zou dat woord trouwens vergeten mogen worden? Behalve radioactief afval is er immers niets toekomstbestendig. Het is een illusiewoord, net als fraudebestendig en ‘ministerie van Veiligheid’.

Niet dat veiligheid geen probleem zou zijn. Dat Brabant een criminele ‘hotspot’ is, moet bekend zijn. Vorig jaar werden er 17 moorden gepleegd, veelal criminele afrekeningen. Nu krijg ik jeuk van verhalen over criminaliteit die ‘steeds harder’ wordt, waarbij dan de maatstaf nooit duidelijk is. Harder dan wat? Dan vorig jaar, vorige eeuw, dan gewenst, gedacht, gehoopt, of de kiezer beloofd? Of is het teleurstelling in de mens als moreel wezen? Dan kunt u achter aanschuiven.

Maar ik noteerde de afgelopen weken wel een paar uitwassen die bewijzen dat de georganiseerde criminaliteit de samenleving aantast, letterlijk. Xtc-producenten komen kennelijk bospercelen tekort om hun vaten afval te dumpen. De politie trof een busje aan waarmee giftig afval op het wegdek wordt geloosd. Rijdend. Pas op, daar komt de xtc-gifbus langs spetteren.

Van dezelfde orde: vorig weekend erkende een geschorste officier van justitie, die acht jaar zware drugscriminaliteit bestreed, dat hij over de schreef was gegaan. Met een anoniem telefoontje aan de politie meldde hij dat hijzelf geliquideerd zou worden. Naar eigen zeggen was de oorzaak de spanning van het werk dat constante bedreigingen met zich meebrengt.

Zo’n incident is, net als eerder de politiemol, een desintegratieverschijnsel – een barst in de civil society. Als we de officieren niet meer in het rechte spoor kunnen houden, door ze beter te beschermen en te begeleiden. Als we de politie niet immuun kunnen houden van criminele infiltratie – wat zijn we dan aan het doen?

Op zo’n moment heb je een stevige minister nodig.

En een ingewerkte korpschef.