Verleiden in tijden van WhatsApp

no caption
no caption Foto’s iStock, montage fotodienst NRC

Roxy (24), columniste bij Spunk, weet niet anders dan dat communicatie via een schermpje gaat. Het internet is de spil van haar sociale leven. Zij is daarin op zoek naar „een verhaal”, zegt ze, en „iets nieuws”. Af en toe een date is leuk, maar naar een vaste relatie is ze niet op zoek. Korte of lange vriendschappen, romances, het loopt bij haar allemaal door elkaar. Ze kan weken met iemand appen zonder dat ze diegene wil ontmoeten. Een ‘soort avonturierschap’ noemt ze het. Soms, zo blijkt, wekt ze verkeerde verwachtingen. „Dan denken mannen dat ze een relatie met me hebben omdat we appen en gaan ze beledigd doen als ik niet meer antwoord.”

Contact leggen is nog nooit zo makkelijk geweest. Voor het zoeken naar de liefde hoef je allang niet meer naar een café of een datingbureau: een whatsapp, e-mail, of bericht op Twitter of Facebook is zo verstuurd. Internet is gratis, makkelijk en vrijblijvend. De scheidslijn tussen gewoon contact en dating is erdoor vervaagd: een gesprek op Twitter over de Amerikaanse verkiezingen kan een date worden, een ‘match’ op een datingsite kan bij een leuke conversatie blijven en achter een ‘like’ op Facebook kan diepe verliefdheid schuilgaan. Alles is mogelijk en juist daarom kunnen er misverstanden ontstaan.

Dit kun je beter níet doen (tekst gaat verder onder de video):

Volgens Sarah (38), moeder van twee kinderen en projectmanager bij een gemeente, kun je als je een relatie wilt, het maar beter zakelijk aanpakken. Na haar scheiding swipete ze via Tinder op een avond „door 200 mannen heen”. Zij wist wat ze wilde: een serieuze relatie met een man die iets in zijn mars had, net als zijzelf. De selectie was snel gemaakt, tien bleven over. Toen eentje vroeg: „wat is WO-niveau?”, viel die af. Net als een kok uit Velzen-Noord die alleen ’s nachts berichten stuurde.

Na verder chatten, bleken vier mannen ‘oké’. Met hen sprak ze in een week af, achtereenvolgens van donderdag tot en met zondag. Van deze vier wordt eentje, piloot Hans (48), binnenkort haar echtgenoot. Het was een korte, efficiënte operatie waar Sarah tevreden op terug kijkt. Filteren is de kunst, zegt ze. Te weinig appen is niet goed, maar te veel ook niet. Mannen moeten niet zeuren over kwaaltjes. Ze moeten vragen beantwoorden én vragen stellen en hun berichten niet als ‘blog’ opvatten. „Ze moeten niet eindeloos uitweiden: ik ben net bij de supermarkt geweest, heb brood gekocht en soep en toen ben ik gaan hardlopen en daarna heb ik een ei gebakken.”

Wat betekent dat hartje?

Contact via schermen gaat snel, maar de codes die werkelijk toegang bieden, zijn ingewikkeld en divers. Wat betekent het als iemand een hartje appt? Wat zit er achter een ‘vriendschapsverzoek’? Betekent die intensieve discussie over het referendum in Oekraïne op Twitter ook nog iets anders?

Wat wil jij? Wat wil de ander? Wat zeg je wel, wat niet en hoe druk je dat uit? Er is geen blik, geur of gebarentaal die voor zichzelf spreekt, zoals bij live contact. Het kiezen en interpreteren van woorden is waar het in het snelle electronische verkeer op aankomt. Hoe het spel gespeeld wordt, weet eigenlijk niemand. Het kan goed gaan, maar ook fout. Droombeelden kunnen misleiden, grapjes verkeerd vallen en misverstanden gemakkelijk ontstaan.

Mannen zijn er over het algemeen niet zo goed in, zegt Roxy. „Ze doen maar wat. Dan schrijven ze: ‘als jij een frikadel was, was je een frikadel speciaal’. Of ze onderbreken een chat die net leuk werd, plotseling met: ‘trouwens, ik heb vandaag het rijk alleen’.” Veel emoticons gebruiken vindt ze suf. De smiley met knipoog en uitgestoken tong is uit den boze. „Dan weet je: hij heeft een teken nodig om grappig te zijn.” De aubergine is in app-taal code voor het mannelijk geslachtsdeel, de perzik voor een paar billen. Van Roxy mag het, maar graag wel alleen op een ironische manier.

‘Dat door die vrouwen heenswipen had toch iets verslavends.’

Vrijblijvendheid en ernst lopen in de moderne communicatie door elkaar. Wat bedoelt iemand die „slaap lekker” appt? En aan wie appt hij dat nog meer? Voorzichtigheid is geboden, maar wantrouwen werkt ook niet. Volgens piloot Hans, die zijn voormalige Tinderdate Sarah in dit Valentijnsweekend ten huwelijk gaat vragen, is niets zo onaantrekkelijk als een onzekere vrouw. Een dag voor hij met zijn voormalige date, Janneke, zou gaan wandelen in Noordwijk, schreef ze aan hem: ‘hoe weet ik eigenlijk of je wel echt komt?’. Hij annuleerde de afspraak meteen. „Ja, als we zo al beginnen.”

Volgens Mirjam (43), gemeentelijk beleidsmedewerker, gescheiden en moeder van drie kinderen, moet je streng zijn. „Bij spelfouten haak ik af, of hij moet zware dyslexie hebben.” Een man begon over korfbal, die viel ook af. Een ander appte: „aha, eindelijk een lijntje naar de gemeente.” Die gooide ze eruit. „Ik ga niet zijn bouwvergunning regelen.” Maar Diego stal haar hart. Toen ze aan hem appte welke krant hij las, schreef hij terug dat hij net de Volkskrant had opgezegd, maar dat hij die nu weer zou gaan lezen. „Zo lief was dat.”

Maar volgens psychotherapeut Carolien Roodvoets kent de elektronische revolutie ook verliezers. In haar praktijk wordt ze dagelijks geconfronteerd met wat zij de ‘ongelukken op de electronische snelweg’ noemt. Het electronische verkeer lijkt een multiplier. Van geluk, maar ook van ellende: degenen die toch al niet goed zijn in het aangaan van relaties, raken door de overvloed aan communicatie dieper in de problemen. „Het trauma van de ene relatie is nog maar net achter de rug of de volgende begint alweer”, zegt Roodvoets.

Van man naar man struikelen

Vooral vrouwen die er goed uitzien, struikelen met hun leuke foto’s van de ene ‘foute man’ naar de andere. Ze adviseert hun geduldiger te zijn, hun „kop niet voortdurend op hol te laten brengen”, eerst eens te bellen in plaats van „om de haverklap te appen” en vooral: niet meteen uit de kleren te gaan als het tot een afspraak komt. Wat ook in de knel komt, is de zelfreflectie, zegt ze. „Ze zitten alweer te appen met de volgende, in plaats van zich eerst eens af te vragen waar het fout ging.”

De snelle communicatie leidt ook tot verwarring over de status van relaties. Hoe weet je of iemand met wie het ‘aan’ is, niet door appt of verder zoekt op een datingsite? Roxy: „Als een man bij mij zit met zijn telefoon, weet ik nooit of hij ook echt bij mij is”. Op wel of geen relatie hebben, zijn inmiddels vele varianten, zegt zij; van ‘los scharrelen’, tot ‘vast scharrelen’.

Toen Sarah’s relatie met Hans serieus werd, is ze van de datingapp af gegaan. Hans deed dat toen ook, al moest hij wel „afkicken”. „Dat door die vrouwen heenswipen had toch iets verslavends.”

Het brengen van offers voor elkaar is volgens Roodvoets een vaardigheid die door het elektronische verkeer verloren zou kunnen gaan. „De illusie ontstaat dat je alles in de hand hebt, dat jij de regie hebt en dat concessies niet nodig zijn. Dat is een vergissing. Duurzame liefde is: veel van de ander verdragen, veel voor de ander overhebben en dingen soms ook eens níet zeggen. Ik vraag me soms af of de nieuwe generatie die met elektronische communicatie opgroeit, dat nog wel leert.”

Afscheid nemen van de schijnbaar onbegrensde mogelijkheden vindt Roxy inderdaad lastig, zegt ze. „Als de ene man fantastisch is, denk je toch: misschien is een ander nog wel fantastischer.” Een vaste relatie is voor haar zoiets als de „wens om een puppy te nemen”, zegt ze. „Het lijkt me leuk, maar ik zou niet weten hoe ik ervoor moest zorgen.”

Video: Anouk Eigenraam