Sleept glamourchirurg het Nobelcomité mee in val?

Paolo Macchiarini
Paolo Macchiarini

Vorig jaar mocht Urban Lendahl nog de Nobelprijs voor geneeskunde bekend maken. Deze week stapte hij uit het Nobelprijscomité vanwege zijn rol in de affaire rond de Italiaanse glamourchirurg Paolo Macchiarini. Lendahl was in 2010 betrokken bij de benoeming van Macchiarini tot gasthoogleraar aan het Karolinska Instituut (KI).

Macchiarini was toen een rijzende ster in de regeneratieve geneeskunde. Hij had al twee patiënten geholpen met een experimentele operatie waarbij hun luchtpijp was vervangen door een prothese. Dat was nieuw en spectaculair.

Dat was ook frauduleus, zeiden klokkenluiders. Een hoogleraar van de universiteit van Uppsala onderzocht de beschuldigingen en vond „onregelmatigheden”. Zo meldde een wetenschappelijk artikel weefselherstel, terwijl het verslag van de patholoog het juist over ontsteking had. Maar bestuursvoorzitter Anders Hamsten van het KI vond dit onvoldoende om Macchiarini van wetenschapsfraude te beschuldigen en zuiverde hem van blaam.

Het Amerikaanse blad Vanity Fair diste in januari een smakelijk verhaal op over hoe een Amerikaanse tv-producer verliefd werd op Macchiarini, tijdens het maken een documentaire over hem. De romance groeide en het stel had trouwplannen. Het zou een sprookjeshuwelijk worden op het zomerverblijf van de paus, die Macchiarini tot zijn patiënten rekende. Maar een week voor het huwelijk ontdekte de Amerikaanse dat Macchiarini alles had verzonnen, inclusief zijn sterstatus als arts.

Eind januari bracht een documentaire op de Zweedse televisie aan het licht dat twee patiënten van Macchiarini waren overleden, dat zijn cv niet klopte en dat hij bijkluste in Rusland. Hamsten zag zich alsnog genoodzaakt het vertrouwen in Macchiarini op te zeggen en beloofde een tweede onderzoek.

„Rampzalig!” reageerde de Zweedse Nobelprijswinnaar Arvid Carlsson (geneeskunde, 2000) op televisie. „Het voltallige bestuur van het Karolinska Instituut zou moeten opstappen. Leden van het Nobelcomité die hierbij betrokken waren, zouden niet meer mogen stemmen.”

Johan Thyberg, emeritus van het KI, die werkt aan een boek over de affaire, meldt per e-mail: „Zeker twintig procent van het Nobelcomité is op een of andere manier bij Macchiarini betrokken.” Deze leden gaven leiding of hebben hem subsidies hebben toegekend. „Die zouden net als Lendahl moeten opstappen. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat het zo ver zal komen.” Dat er meer koppen zullen rollen, lijkt echter onvermijdelijk.