Scherp volger van een supermacht in wording

Foto ANP

China, schreef NRC-correspondent Willem van Kemenade meer dan twintig jaar geleden, China is niet oosters meer, nog niet westers, en ook niet marxistisch. Het is „een superstaat op zoek naar een nieuw systeem”.

Van Kemenade, die maandag op 72-jarige leeftijd aan een hartkwaal overleed, gold tot zijn dood als Chinakenner par excellence. Vanaf midden jaren 70 tot 1997 was hij correspondent van NRC Handelsblad, eerst in Taiwan, later in Hongkong en vanaf 1989 in Peking. Als geen ander heeft hij de politieke, maatschappelijke en economische gebeurtenissen in dit immense land van binnenuit beschreven. Hij zette China consequent neer als een zich ontwikkelende supermacht.

Van maoïstische Volksrepubliek naar socialistische markteconomie: Van Kemenade had snel in de gaten wat die verandering voor consequenties kon hebben. „Begin volgende eeuw”, schreef hij eens, „zullen China, Hongkong en Taiwan het grootste economische blok ter wereld vormen”. Maar met zijn kritisch-onderzoekende geest zag hij ook al bezwaren. „Zal China modern, ontspannen en gematigd zijn of turbulent, dictatoriaal en ultranationalistisch?” Het zijn nog steeds actuele vragen.

Naast scherpe geopolitieke analyses schreef Van Kemenade, die getrouwd was met een Chinese, indringende reportages over het plattelandsleven en over gewone mensen die in de almaar groeiende steden vermalen dreigden te worden. Hij reisde veel; gedenkwaardig waren zijn verhalen uit Tibet, in de vroege jaren 80, waar toen nog weinig westerse journalisten kwamen. NRC-fotograaf Vincent Mentzel, die regelmatig met Van Kemenade samenwerkte, maakte er foto’s voor de krant waarvan sommige nu als iconen in musea hangen.

Willem van Kemenade studeerde geschiedenis en Chinees in Nijmegen en Leiden en ging aansluitend naar Taiwan. Zijn journalistieke loopbaan sloot hij af met een nationaal en internationaal goed ontvangen magnum opus: China, Hong Kong, Taiwan, Inc.: The Dynamics of a New Empire. Na 1997 werkte hij als adviseur, hoogleraar en publicist.

Hij stond niet bekend als een gemakkelijk mens. „Willem is misschien door zijn veeleisendheid een lastpak”, zou een NRC-hoofdredacteur eens verzuchten, „maar hij is wel een van de meest getalenteerde correspondenten die voor ons hebben gewerkt”.