Opinie

Revolte! Revolutie!

Ik heb Donald Trump gezien. Begin deze week sprak hij in de Verizon Wireless Arena te Manchester, New Hampshire voor duizenden aanhangers, die een sneeuwstorm voor hem trotseerden. Terwijl de zaal volliep, werd een film over The Donald vertoond. Ik ken het Amerikaanse respect voor veel geld, maar verbaasde me toch over hoe gelaten mensen die duidelijk niet welvarend waren, zich onderwierpen aan een bombardement van pronkzucht en zelffelicitatie – eindeloos uitgestrekte penthouses, gouden kranen, een verstrakt glimlachende trophy wife.

Wat is het geheim van Trump? Zijn speech was een mengeling van grootspraak en kleinzieligheid. De premier van Mexico had gezegd dat hij niet van plan was die muur langs de grens te betalen – voor straf zou de muur nog hoger worden! Zijn rivaal Ted Cruz was tegen waterboarden omdat het martelen was – voor Trump was die methode nog maar het begin! De vrouw in het publiek die Cruz voor een pussy – slappeling – uitmaakte, las hij quasiserieus de les: hijzelf had het niet gezegd!

Net als Wilders in ons land verstaat Trump de kunst om de wereld op een schoolplein te laten lijken. Belachelijk stoer doen, snoeven en schelden, zwakken dreigen en treiteren, en eindeloos koketteren met een recalcitrante opstandigheid tegen de meester – eindelijk is onze tijd gekomen, we zullen jullie leren! De sfeer in de zaal was onvriendelijk jegens buitenstaanders, af en toe agressief, met boegeroep tegen vijanden als Hillary Clinton en de media. Een fotograaf van Vietnamese afkomst, las ik achteraf, was gevraagd of hij soms foto’s voor IS kwam nemen. Even later kreeg hij te horen dat hij moest oprotten naar Irak.

Vanaf de tribune zag ik een oude man met een groot bord: ‘Trump rules, KILL Cruz’.

Trump boekte de dag erna een gigantische overwinning; net als Bernie Sanders, de linkse kandidaat tegen de gevestigde orde. De aanhang van Sanders wordt vaak met die van Trump vergeleken – ook boos, teleurgesteld in ‘het systeem’, in de ban van onhaalbare dromen. Ook Sanders’ belofte van de totale sociale rechtvaardigheid is alleen voor het schoolplein geschikt. Zowel Trump als Sanders, wordt je door serieuze commentatoren steeds meegedeeld, vertelt sprookjes, ultrarechtse en ultralinkse sprookjes; beiden blazen bellen die bij de eerste aanraking met de weerbarstige werkelijkheid uiteen zullen spatten. De boosheid en het gevoel van teleurstelling zullen daarna alleen maar groter zijn. Onverantwoordelijk. Gevaarlijk.

Revolte, revolutie, zo gemakkelijk gaat dat niet.

Zo kun je het zien, maar ik zie ook iets anders. Net als in Nederland heerst in de VS een gigantische afkeer van het politiek bedrijf, dat vaak volledig op zichzelf betrokken is. Idealen hebben plaatsgemaakt voor belangen. Sociale achterblijvers voelen zich niet gezien, gepiepeld en gebruikt. Populisme exploiteert die emotie – en dat ziet er vaak lelijk (Trump) of gemakzuchtig (Sanders) uit. Het is zo makkelijk om iedereen vanaf het spreekgestoelte zijn zin te geven. De werkelijkheid is complex en lastig.

Jaja, ik weet het, maar wat de Amerikaanse populisten hun kiezers voorschotelen is wel degelijk een wereldbeeld. Bij zowel Trump als Sanders draait het om verloren eigenwaarde. Het Amerika van Trump hangt in de touwen, wat zwak is moet weer sterk worden, wat gekleineerd werd zal triomferen, wat werd prijsgegeven, moet worden heroverd. Overal dreigt de ander – de vreemde grootmacht, de concurrerende markt, de illegale immigrant. Jijzelf en de jouwen zijn uniek – en dat is precies wat die anderen je af willen nemen, tot aan het Kerstfeest aan toe.

Sanders keert zich fel tegen zo’n samenleving van angst en achterdocht. Zijn boodschap is een krachtig humanisme met haar op de tanden, met gelijkheid en saamhorigheid als ideaal om voor te vechten. Mensen moeten zich verenigen in hun verschillen, zich niet uit elkaar laten spelen, elkaar vinden in gevoel voor rechtvaardigheid.

Eerlijk gezegd verbaasde me de vurigheid van die boodschap nog het meest. De uitzinnige schoolpleinretoriek van Trump kennen we hier van Wilders, het zijn treiterige variaties op een thema. Maar een krachtige politiek van gemeenschappelijkheid als antwoord, een zelfbewuste politiek die het niet enkel moet hebben van onmachtig waarschuwen voor Wilders, zoals Hans Spekman laatst maar weer eens deed, met infantiel dreigen en schelden als onvermijdelijk gevolg, ik zie hem niet. Spekman legt slechts de leegte van de PvdA bloot.

Wie vult die? Geef ons iets van Sanders’ overtuiging. De werkelijkheid komt later wel.