Literatuurprijs voor ‘ongezellige’ korte verhalen

„Het is zuur dat verhalen zo slecht gelezen worden en zo weinig aandacht krijgen.”

Gezellige verhalen: de titel van de verhalenbundel die de J.M.A. Biesheuvelprijs won, móét wel ironisch bedoeld zijn. In de hele bundel verlangen de personages naar intimiteit, maar het lukt ze nooit om het te krijgen – de jury sprak dan ook van „een boeket aan heerlijke ongezelligheid”. Schrijfster Marente de Moor ontving de onderscheiding voor de beste korteverhalenbundel, met een gecrowdfund prijzengeld van 4.875,35 euro, vrijdagavond in Amsterdam. De prijs werd voor de tweede keer uitgereikt.

De Moor (1972): „Het was écht mijn bedoeling om een bundel met gezellige verhalen te schrijven, gezellig voor mijzelf en voor de lezer. Maar niemand gelooft me! Uiteindelijk heeft iedereen daar wel gelijk in, want het lukte me niet zo om ze gezellig te maken.”

Waarom verlangde u zo naar ‘gezellige’ verhalen?

„Mijn romans, zeker de laatste Roundhay, tuinscène, waren zware dobbers om te maken. Daarom nam ik me voor om nu iets leuks te maken. Dat gevoel moet elke kunstenaar zien vast te houden, denk ik: iets te willen maken waarmee je je amuseert. Dat werkt beter dan te denken: nu zal ik eens iets indrukwekkends, schokkends maken.

„En in mijn romans zaten altijd al veel kleine verhalen, anekdotes, maar die moesten passen in het grotere bouwwerk van de roman. Uit de bocht vliegen kon dan niet, terwijl ik dat wel graag doe. Nu kon ik de verhalen de ruimte geven.”

Maar gezellig werden ze niet. Uw verhaal over de uitvinder van de ijskast die sterft van de honger en de kou: diep ironisch.

„Het komt misschien door mijn Russische achtergrond. Daar heb ik in de jaren negentig een paar jaar gewoond en die jaren hebben me sterk gevormd, en mijn manier van kijken en formuleren beïnvloed. Ik ben opgegroeid met de verhalen van Tsjechov, waarin er van de mooie plannen ook steeds niets terechtkomt. Tsjechov heeft verhalen geschreven waarin je vanaf de eerste zin al weet dat het verkeerd gaat aflopen. En toch geeft dat niet.”

Ik hoor u er sardonisch bij lachen.

„Het ís toch ook heerlijk! Tegenwoordig moet alles maar lukken, falen is taboe. Al heb ik op veel mislukkingen niet bewust aangestuurd, de verhalen pakten ongezellig uit. Terwijl de personages het wel gezellig proberen te maken: ze hebben gezellige huisjes met knusse meubels en overzichtelijke dagelijkse levens. De verhalen zijn tamelijk opgeraapt uit de omgeving waar ik woon, in Zuid-Limburg.

„Het verhaal ‘Josephine Bex’ is bijvoorbeeld begonnen met een huis waar ik altijd langsliep – zo heerlijk knus zag het eruit. Aan het ene uiteinde had zij een hobbywinkeltje, aan de andere kant zat hij de hele dag in zijn garage en ertussenin woonden ze dan en aten ze ’s middags hun bammetjes. Ik verzon daarbij dat het toch wel heel vervelend zou zijn als die man ineens een paranormale gave bleek te hebben. Dan zou er toch afstand ontstaan.”

Min of meer uit het leven gegrepen dus, maar de tragiek komt van u.

„Ja, maar het overkwam me meerdere keren dat ik de laatste punt nog niet gezet had, of de werkelijkheid haalde me in. En de tragiek werd bevestigd.

„De bakkerij die definitief zijn deuren sluit in het openingsverhaal, bleek bijvoorbeeld echt van twee broers te zijn van wie de moeder overleden was. Dat las ik in het lokale krantje. Alles wat bedoeld was als gezellig gaat uiteindelijk jammerlijk mis. Weer een wijze les.”

Was deze verhalenbundel voor u een eenmalig uitstapje?

„Oh, het liefst zou ik alleen maar korte verhalen schrijven. Met een nieuwe roman ben ik weer twee, drie jaar bezig, met korte verhalen ben je veel vrijer.

„Het is daarom zuur dat verhalen zo slecht gelezen worden en zo weinig aandacht krijgen. Als ik een nieuwe roman heb geschreven mag ik meteen overal interviews geven, terwijl dit mijn eerste interview is over Gezellige verhalen. Ik snap daar niets van: je kunt verhalen fijn tussendoor lezen en het zijn toch complete, afgeronde geschiedenissen. De verhalen waren voor mij geen vrijetijdswerk, hoor,het ging me niet gemakkelijk af. Ik kon het toch niet laten om het me weer moeilijk te maken. Maar ik heb er wel van genoten.”

Gezellige verhalen van Marente de Moor is verschenen bij Querido.