Conservatieve opperrechter Antonin Scalia overleden

Conservatieve rechter Antonin Scalia van het Amerikaanse Hooggerechtshof (Supreme Court) op archiefbeeld uit 2004. Hij overleed afgelopen zaterdag in Texas.
Conservatieve rechter Antonin Scalia van het Amerikaanse Hooggerechtshof (Supreme Court) op archiefbeeld uit 2004. Hij overleed afgelopen zaterdag in Texas. Foto Gavin Averill / AP

Antonin Scalia, een van de negen rechters van het Amerikaanse Hooggerechtshof, is op 79-jarige leeftijd overleden. Zijn dood zorgt er voor dat er een flink politiek gevecht zal worden uitgevochten om zijn opvolger te kiezen.

Volgens de San Antonio Express-News zou de conservatieve rechter in zijn slaap zijn overleden tijdens een bezoek in Texas. Hij kwam daar vrijdag aan voor een privébijeenkomst bij luxe resort Cibolo Creek Ranch. Scalia zou zich die avond naar zijn kamer hebben teruggetrokken omdat hij zich niet lekker voelde. Zaterdagochtend werd hij dood aangetroffen in zijn kamer nadat hij niet was komen opdagen voor het ontbijt, schrijft CNN.

Dood Scalia leidt mogelijk tot politiek gevecht

De dood van Scalia sloeg zaterdagnacht in als een bom in Washington, schrijft CNN. President Obama krijgt een kans om een progressieve liberale rechter te benoemen in het Hooggerechtshof. Het orgaan leunde met Scalia breed genomen conservatief, al neigt de gematigde Republikein Anthony Kennedy regelmatig mee te stemmen met de progressieve vleugel.

Scalia’s dood zorgt ervoor dat het Witte Huis een gevecht aan moet gaan met het Congres - dat kandidaten moet goedkeuren - om voor het einde van Obama’s termijn een nieuwe rechter aan te wijzen. Volgens onze correspondent Guus Valk, zou een rechter aangewezen door de president het belang van de presidentsverkiezingen iets verkleinen.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk Dood Scalia betekent dat Obama nog een rechter in het Hooggerechtshof mag voordragen, en verkleint het belang van de presidentsverkiezingen.

Een liberale rechter die het evenwicht in het Hooggerechtshof naar links kan duwen, kan de overwinningen van Obama zoals zijn Obamacare beter verdedigen tegen rechtse aanvallen. De noodzaak voor een opvolger die zijn beleid doortrekt wordt daardoor minder groot. Maar Republikeinen in het Congres zullen zich hevig verzetten tegen het opgeven van een conservatieve meerderheid. In een verklaring liet de leider van de Republikeinen in de Senaat, Mitch McConnell, al weten de stemming over een opvolger te willen uitstellen tot na de verkiezingen in november.

“Het Amerikaanse volk moet een stem kunnen hebben in de keuze van een nieuwe rechter. Daarom mag deze lege zetel niet gevuld worden voordat er een nieuwe president verkozen is”

De leider van de Democraten in de Senaat, Harry Reid roept op zo snel mogelijk een vervanger van Scalia te nomineren.

Twitter avatar SenatorReid Senator Harry Reid The President can and should send the Senate a nominee right away. The Senate has a responsibility to fill vacancies as soon as possible.
Twitter avatar SenatorReid Senator Harry Reid Would be unprecedented in recent history for SCOTUS to go year with vacancy. And shameful abdication of our constitutional responsibility.

Wat gebeurt er met de zaken die momenteel bij het Amerikaanse Hooggerechtshof liggen?

Wie was Scalia?

Scalia werd in 1986 door president Ronald Reagan aangewezen voor het Amerikaanse Hooggerechtshof. Hij werkte daarvoor als hoogleraar recht bij de Universiteit of Virginia en als advocaat voor de regeringen van president Richard Nixon en Gerald Ford. Scalia was de eerste Italiaans-Amerikaanse jurist die zitting nam in de hoogste rechtbank van het land. En volgens The New York Times maakte de scherpe geest van Scalia, hem ook tot de grappigste rechter van het negental.

Foto Charles Tasnadi / AP

De beëdiging van Antonin Scalia in het Witte Huis in 1986 tot het Amerikaanse Hooggerechtshof. Foto Charles Tasnadi / AP

‘Invloed Scalia is onuitwisbaar’

Als conservatieve stem in het Hooggerechtshof laat hij een onuitwisbare afdruk achter, zo schreven Laurence Tribe en Joshua Matz in 2014 al in hun boek Uncertain Justices: The Roberts Court and the Constitution. Scalia was een voorvechter van het zogeheten ‘originalism‘. Hij bekeek de Amerikaanse grondwet vanuit het oogpunt van de opstellers uit 1789. Tribe en Matz:

In zijn duizelingwekkende opiniestukken en levendige lezingen, verspreidde [Scalia] het evangelie van originalism. Hij betoogde dat interpretatie van de grondwet alleen legitiem is als deze gebaseerd is op de manier waarop Amerikanen de grondwet interpreteerden toen deze geratificeerd werd.

De visie van Scalia op de Amerikaanse grondwet en haar toepassing drukte de rechter vaak in het kamp van de conservatieve stemmen in het Hooggerechtshof, samen met Clarence Thomas. Zo stemde hij in 2010 in met het dereguleren van de manier waar politieke campagnes hun geld vandaan halen. Volgens critici baande de beslissing in ‘Citizens United versus the FEC‘ van het Hof de weg voor ongebreidelde donaties van het bedrijfsleven en lobbygroepen die hiermee de politiek onevenredig kunnen beïnvloeden (ten opzichte van burgers die geld doneren). Scalia was ook een tegenstander van Roe v. Wade, dat in 1973 het recht op abortus op landelijk niveau vastlegde, en sprak zich uit Obamacare.


Ook in de baanbrekende zaak ‘District of Columbia v. Heller‘ 2008 schaarde Scalia zich achter de meerderheid van het Hof om een federale wapenwet als in strijd met de grondwet te bestempelen. In deze zaak oordeelde de rechter dat het Tweede Amendement het persoonlijke recht van burgers om wapens te bezitten en dragen beschermt tegen federale wetgeving. De uitspraak in deze zaak vormt sinds 2008 een nieuw fundament waarop huidige wapenwetgeving wordt verder gebouwd.

Scalia over zijn rol in het Hooggerechtshof en zijn relatie met de Amerikaanse grondwet: