66ste Berlinale vol goede bedoelingen

In Berlijn is voor de 66ste keer de Berlinale geopend. De openingsfilm was Hail Caesar!, een komedie van de gebroeders Coen met George Clooney in de hoofdrol – die kritiek kreeg voor zo’n luchthartige rol in zware tijden.

Actrice Tilda Swinton en acteur George Clooney, tijdens fotosessie voor de filmHail, Caesar!, afgelopen donderdag op de Berlinale.
Actrice Tilda Swinton en acteur George Clooney, tijdens fotosessie voor de filmHail, Caesar!, afgelopen donderdag op de Berlinale. Axel Schmidt/AP, Universal Pictures

Misschien is de tijd rijp voor #BerlinaleSoWhite? Tijdens de persconferentie van de hoofdjury van het Berlijnse filmfestival, voorgezeten door niemand minder dan de Amerikaanse diva Meryl Streep, werd een pijnlijke vraag gesteld. Waarom is er geen enkel zwart jurylid?

Voorzitter Streep kaatste de bal met een breed armgebaar terug naar de pers. „Kijk naar jullie zelf. Ik zie weinig zwarte gezichten hier in de zaal.”

En daarna: „Op het punt van gender zitten we in elk geval wel goed. Vrouwen doen mee in – wat zeg ik, domineren – deze jury.”

Het moet een pijnpunt zijn voor de 66ste editie van de Berlinale, het tweede Europese filmfestival na Cannes, dat donderdag opende met een komedie over het klassieke Hollywood. Hail, Caesar! van de gebroeders Coen garandeerde een rode loper vol supersterren: George Clooney, Channing Tatum, Josh Brolin.

Maar in Berlijn staat die Hollywoodglamour in dienst van goede bedoelingen; de filmcompetitie zit vol films die sociale en politieke issues aan de orde stellen. De Berlinale stelde als eerste een prijs in voor homofilms: de Gouden Teddy viert nu zijn dertigste verjaardag. Dit jaar is het motto ‘het recht op geluk’, en wel van asielzoekers, die stage lopen bij de organisatie en bij de food trucks rond de Potsdamer Platz.

Ook de filmjury neigt tot ontwikkelingswerk. De Gouden Beer, de hoogste prijs van de Berlinale, ging de afgelopen tien jaar, op één uitzondering na, naar ‘opkomende filmlanden’: tweemaal China, tweemaal Iran, voorts Peru, Brazilië, Bosnië, Turkije en Roemenië. Een Britse of Amerikaanse filmmaker is bij voorbaat kansloos voor deze hoofdprijs, ook als die met een parel als Boyhood of 45 Years komt. Zoals jurylid en acteur Clive Owen het verwoordde: „Als jury heb je de unieke mogelijkheid het leven van een filmmaker te veranderen.”

Maar dan valt het des te meer op dat diezelfde jury roomblank is: Streep’s jury bevat twee Britten, een Fransman, een Italiaan, een Pool en een Duitser. Etnisch dus veel minder gemengd dan The Academy, die over de Oscars beslist.

En bij #OscarsSoWhite lijkt het ook minder te gaan om wie de Oscars wint – het zwarte aandeel in de Oscars is in de 21ste eeuw bovengemiddeld hoog – maar om wie ze uitdeelt.

Politiek stak ook de kop op bij de persconferentie van Hail, Caesar!, een satire op het Hollywood van circa 1951 waarin George Clooney een leeghoofdige acteur speelt die wordt ontvoerd door communistische scenarioschrijvers.

Clooney in Berlijn betekent zwijmelen. Vorige keer, bij zijn speelfilm The Monuments Men, was er de Mexicaanse die uitweidde over de erotische dromen die Clooney „vooral bij Mexicaanse vrouwen” losmaakte. Ditmaal stelde een Poolse dame met een mal hoedje zo’n hopeloos lange, verwarde vraag dat de ster haar na afloop slechts diep in de blozende ogen kon kijken en vragen: „Are you flirting with me?”

Niet veel later was Clooney duidelijk gepikeerd toen een Duitse dame hem op geharnaste toon vroeg hoe hij met zo’n lichtzinnige film kon komen terwijl er een vluchtelingencrisis gaande was. George Clooney, onvermoeibaar in de weer voor goede doelen, ging geïrriteerd rechtop zitten. Hij was naar de gevaarlijkste plekken op aarde gevlogen om aandacht te vragen voor vergeten conflicten. Wat deed zijzelf dan wel niet voor vluchtelingen? Toen de dame filmvertoningen en speelgoedprojecten opsomde in haar locale asielzoekerscentrum, viel er een beschroomde stilte. Waarna regisseur Joel Coen Clooney te hulp schoot: „Weet je, de vluchtelingencrisis is een heel belangrijke zaak. Maar je kan niet elk publiek persoon vertellen: dit is het enige verhaal dat je nu mag vertellen.”

Het schuurt soms, die Berlijnse combinatie van glamour en goede werken. Maar misschien is dat juist het DNA van de Berlinale. Straks, als het filmfestival op 21 februari eindigt, met de Gouden Beer veilig in Chinese, Filippijnse of Iraanse handen, is iedereen weer tevreden.