Vertrouwen achter de horizon

Op de financiële markten groeit de bezorgdheid over de stabiliteit van de economie, maar het recente verleden geeft nog steeds reden tot enige tevredenheid. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berichtte gisteren dat de economische groei in het laatste kwartaal 0,3 procent van kwartaal op kwartaal bedroeg, en 1,6 procent ten opzichte van het vierde kwartaal van 2014. En voor heel 2015 kwam er een groei van 1,9 procent uit de bus. Dat is nog steeds niet slecht, al lijkt er sprake van een afnemend momentum – al speelt de verminderde aardgasproductie hier ook een rol. De werkgelegenheid blijft intussen aantrekken en de lastenverlichting die dit jaar in ging, kan de vaart in de economie houden. Gegevens voor de Duitse economie lieten vanmorgen ongeveer dezelfde trend zien: een weerbarstige economie onder steeds lastiger externe omstandigheden.

Het wordt nu de vraag hoe lang dat vol te houden is. Er is een flinke discussie over het effect van de huidige migrantenstroom, dat in veel rekenmodellen op de korte termijn overwegend positief uitvalt, maar op de langere termijn onduidelijk is. Minister Kamp van Economische Zaken maakte gisteren duidelijk dat volgens hem de nadelen op de langere termijn niet onderschat moeten worden. Maar het discours blijft vooralsnog hangen in het schemergebied tussen ideologie en daadwerkelijke economische analyse. Acuter is de vraag in hoeverre de vluchtelingencrisis en de maatschappelijke deining daarover het consumentenvertrouwen aantasten, waarmee een direct kanaal zou worden geopend naar de reële economie.

Significant is op dit moment de aanhoudende turbulentie op de internationale financiële markten. Verontrustend is dat er nog geen sluitende verklaring is over wat de afgelopen dagen precies de koersval op de beurzen en de vlucht in veilige staatsleningen veroorzaakte. Er zijn zorgen bijgekomen over de banksector en over een nieuwe mogelijke ronde van financiële besmetting. En over de mogelijke effecten van negatieve rentes die door steeds meer centrale banken worden toegepast of overwogen.

Wat de precieze oorzaak ook is, de turbulentie herinnert er aan dat we ons monetair nog steeds in een terra incognita bevinden waar het onmogelijk te bevroeden is wat zich achter de horizon bevindt. Vertrouwen is onder die omstandigheden een groot goed. Het kan er toe bijdragen dat het effect van de maatschappelijke en financiële turbulentie op de reële economie beperkt blijft. Maar de dragers van dat vertrouwen, de burgers en bedrijven, worden op dit moment wel zeer op de proef gesteld.