Steeds zekerder dat zika hersengroei verstoort

Het vermoeden dat zika hersenafwijkingen veroorzaakt, wordt sterker na onderzoek bij vijf dode foetussen en kinderen.

Onderzoeken van zwangere vrouw (in Guatamala).  Foto: Josue Decavele/Reuters
Onderzoeken van zwangere vrouw (in Guatamala).  Foto: Josue Decavele/Reuters

Het mogelijke verband tussen zika en microcefalie bij pasgeboren kinderen wordt sterker, maar is nog steeds niet definitief. Donderdag schreven Sloveense artsen in The New England Journal of Medicine (NEJM) over een 25-jarige Europese vrouw die in Brazilië zwanger raakte. Terug in Europa bleek bij een echo-onderzoek dat haar ongeboren kind een veel te klein hoofd (microcefalie) had. Ze was toen al 32 weken zwanger. Toch besloot ze in overleg met de artsen het kind te laten aborteren. Bij autopsie werd in de hersenen van de foetus het zikavirus aangetroffen, maar niet in andere organen.

De samenhang tussen zikavirus en microcefalie werd nog eens bevestigd in Braziliaans onderzoek naar twee miskramen en twee kinderen die vlak na de geboorte stierven. Ook daarbij ging microcefalie samen met het zikavirus in hersenen of placenta. De vier kinderen zijn beschreven in het tijdschrift Morbidity and Mortality Weekly Report (10 februari). Ook hun aanstaande moeders hadden in het eerste trimester van hun zwangerschap koorts en huiduitslag. Er waren geen andere infecties dan met het zikavirus.

Ook al lijkt het geaborteerde Sloveense kind een ‘heterdaad’, de aanwezigheid van het virus bewijst niet dat het ook de oorzaak is van de afwijkingen, schrijven commentatoren in de NEJM. Dan moet zijn voldaan aan de criteria van Robert Koch, uit 1890. Een geïsoleerde ziekteverwekker moet de ziekte met al zijn symptomen bij een gezond persoon veroorzaken. Maar zwangeren opzettelijk infecteren met zika om te kijken of dat schadelijk is voor het kind zal nooit gebeuren.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft inmiddels onderzoekers opgeroepen om „met een brede blik” naar de oorzaak van de golf van microcefalie in Brazilië te zoeken. Dat kan zika zijn, maar ook een andere ziekteverwekker, blootstelling aan chemicaliën of zelfs een vaccin dat aan zwangeren wordt gegeven.

De WHO publiceerde donderdag een vernieuwd advies voor zwangeren of vrouwen die zwanger willen worden. Zolang niet duidelijk is of zika microcefalie veroorzaakt, kunnen zij maar beter voorzorgmaatregelen treffen. Uitstel van de zwangerschap uit angst een kind met microcefalie te krijgen is, wat de WHO betreft, „een persoonlijke beslissing”. Maar vrouwen moeten wel toegang krijgen tot „het hele scala van anticonceptie”. Echo’s vroeg in de zwangerschap geven geen betrouwbaar uitsluitsel, schrijft de WHO, behalve in extreme gevallen. Tegelijk is het belangrijk te beseffen dat de meeste vrouwen die in zikagebieden wonen nog steeds normaal gezonde kinderen krijgen.

Maar mochten vrouwen toch willen besluiten tot abortus, dan hebben zij recht op veilige middelen en begeleiding daarbij, voor zover dat mogelijk is onder de nationale wetgeving.