NAVO-patrouilles op zee. Gaan die nou bootvluchtelingen tegenhouden of niet?

De NAVO zal vluchtelingen op de Middellandse Zee niet zelf tegenhouden, maar zet de Turken aan het werk.

Een Syrisch meisje bij de Turks-Syrische grens.
Een Syrisch meisje bij de Turks-Syrische grens. Foto Reuters

Grote woorden donderdag van defensieminister Jeanine Hennis nadat de NAVO een operatie tegen mensensmokkel had aangekondigd op de Middellandse Zee. „Dit is een effectief instrument dat eindelijk zicht biedt op een oplossing van de migratiecrisis”, zei ze na een vergadering van NAVO-ministers in Brussel.

Die stemden formeel in met een verzoek van Turkije, Griekenland en Duitsland om een deel van een vlootverband, dat al in de Middellandse Zee patrouilleert, naar het gebied tussen Turkije en de Griekse eilanden te sturen. Daar gaan een Duits, Turks en Canadees schip volgens NAVO-baas Jens Stoltenberg „informatie verzamelen” om de kustwachten van Turkije en Griekenland te helpen.

Dat roept de vraag op hoe ‘meer informatie’ gaat helpen om de stroom migranten in te dammen die van Turkije naar Griekenland reizen. „Dit gaat niet om het stoppen of terugsturen van vluchtelingenboten”, zei Stoltenberg opde persconferentie. Volgens minister Hennis is de oplossing van de migratiecrisis juist in zicht, omdat vluchtelingen wel naar Turkije kunnen worden teruggebracht. „Als je drenkelingen tegenkomt, wil je ze wel kunnen terugsturen”, zei ze tegen persbureau ANP. Wie heeft hier gelijk?

In de praktijk zoekt de EU naar een manier om Turkije onder druk te zetten zijn belofte na te komen om de stroom vluchtelingen in te dammen. In ruil daarvoor zouden de Turken drie miljard euro krijgen, zodat de opvang van Syrische vluchtelingen in Turkije zelf kan worden verbeterd. Via een NAVO-operatie kan lidstaat Turkije, dat geen lid is van de EU, worden aangespoord om iets te doen als blijkt dat bootjes met vluchtelingen toch gaan varen. Als die de Turkse territoriale wateren nog niet hebben verlaten, kan de Turkse kustwacht worden ingeseind om ze op te sporen en tegen te houden. Stoltenberg en Hennis hebben dus allebei gelijk. De NAVO gaat niet zelf vluchtelingen tegenhouden, maar hoopt dat de Turken dat doen.

De inzet van het NAVO-vlootverband zou vooral zijn afgedwongen door Duitsland. In ruil kondigde Stoltenberg gisteren aan dat NAVO-radarvliegtuigen de VS boven de Turkse grens met Syrië gaan helpen in de strijd tegen IS. Volgens defensiedeskundige Dick Zandee van Clingendael dienen de AWACS-toestellen vooral als Turks signaal aan Rusland, dat de regeringstroepen in Syrië bijstaat met bombardementen. „Kijk, wij hebben niet alleen de VS, maar de hele NAVO achter ons staan”, zegt Zandee. De spanningen tussen Turkije en Rusland zijn hoog opgelopen nadat de Turken in november een Russisch gevechtsvliegtuig neerschoten.

De NAVO-operatie in de Middellandse Zee wordt de komende maanden uitgebreid. Volgens minister Hennis overweegt Nederland ook een fregat te sturen. In de tweede helft van het jaar gaat het logistieke schip Karel Doorman meedoen, zo verwacht de minister.

Of Turkije zich werkelijk blijft inspannen om de migrantenstroom richting Europa in te dammen blijft de vraag. Donderdag bevestigde president Recep Tayyip Erdogan eerder uitgelekte uitspraken waarin hij dreigt de stroom, bij te magere hulp uit Europa, weer te laten aanzwellen. „We kunnen de deuren openen en ze een goede reis wensen”, zei hij.

Erdogan was ook fel over de rol van de VS: