Moet dat, nadenken over je organen?

D66 wil dat mensen die niet beslissen of ze na hun dood organen willen afstaan, automatisch donor worden. De Tweede Kamer twijfelt.

Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) en Edith Schippers (VVD), minister van Volksgezondheid, tijdens het debat over de wet op de orgaandonatie. Foto ANP / Valerie Kuypers
Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) en Edith Schippers (VVD), minister van Volksgezondheid, tijdens het debat over de wet op de orgaandonatie. Foto ANP / Valerie Kuypers

Vijftig jaar na de eerste succesvolle niertransplantatie staat het donorregistratiesysteem weer ter discussie. De Kamer debatteerde donderdag over een voorstel van D66-Kamerlid Pia Dijkstra voor een actief donorregistratiesysteem. In dit systeem krijgt iedereen van 18 jaar en ouder een brief met daarin de keuze tussen vier opties: wel of geen registratie als donor, of de beslissing overlaten aan nabestaanden of een nader te bepalen persoon. Na zes weken krijgen de mensen die niet hebben gereageerd opnieuw een brief. Wie zes weken dáárna nog steeds geen keus heeft gemaakt, wordt automatisch geregistreerd als donor. 

Dit systeem verschilt van ‘geenbezwaarsystemen’ zoals in België, waar burgers, wanneer zij niet uit zichzelf aangeven dat niet te willen, automatisch donor zijn. Het door Dijkstra voorgestelde systeem komt de burgers meer tegemoet en werd dan ook door Alexander Pechtold „de gulden middenweg” genoemd. 

Toch was de Kamer verdeeld over het voorstel. VVD, PVV, SGP en ChristenUnie waren tegen, het CDA twijfelde. De tegenstanders trokken de doelmatigheid van het voorgestelde systeem in twijfel. Zij bestreden Pechtolds stelling dat een actief donorregistratiesysteem een redding kan zijn voor de 150 mensen die jaarlijks overlijden doordat er geen donororgaan beschikbaar is. VVD’er Arno Rutte kwam met onderzoek dat de effectiviteit van het nieuwe stelsel in twijfel trok. Lastig voor het debat, zo erkenden de Kamerleden, was dat het voorgestelde systeem nergens bestaat. Daarom is nog niet duidelijk hoeveel extra donaties het zal opleveren.

Maar meer nog dan over de feiten ging het debat over morele overwegingen. Zowel voor- als tegenstanders beriepen zich op het belang van individuele zelfbeschikking. Volgens de tegenstanders druist het wetsvoorstel in tegen dit recht: de staat dwingt mensen om te kiezen en maakt inbreuk op de lichamelijke integriteit van hen die deze keuze niet willen of kunnen maken. „Organen zijn dan een maatschappelijke voorziening die je uit solidariteit maar hebt af te staan”, in de woorden van PVV-Kamerlid Reinette Klever.

Voorstanders stelden dat deze wet de individuele zelfbeschikking juist bevordert. Nu laat 60 procent van de bevolking niet weten wel of geen donor te willen zijn. Deze mensen schuiven de keuze door naar hun nabestaanden. Aangezien de nieuwe wet mensen dwingt over orgaandonatie na te denken, bevordert hij juist de individuele zelfbeschikking.

De kleine christelijke partijen en de VVD, meestal in immateriële kwesties elkaars tegenpolen, namen hetzelfde standpunt in: de staat dient zich niet te mengen in de persoonlijke keuze die orgaandonatie is. De liberalen van D66 toonden zich juist van hun pragmatische kant. Ja, het is „lastig” dat deze wet mensen dwingt om te kiezen, zei Pechtold. Maar de „ernst van de situatie” dwong hem „als individu en als politicus” om verder te gaan in zijn denken.

Of de wet er gaat komen is nog onduidelijk. De voorstanders (D66, PvdA, SP, GroenLinks) hebben geen meerderheid, dus het CDA kan de doorslag geven. Kamerlid Hanke Bruins Slot zei tijdens het debat dat het CDA „op constructieve wijze” naar het voorstel kijkt. Pia Dijkstra en minister Schippers moeten nog een aantal vragen beantwoorden, onder andere over de effectiviteit van het nieuwe systeem, de mogelijkheid van alternatieven, en de rechten van nabestaanden en wilsonbekwamen.