Lekker kladderen in een heilig boek

Emma Smith, hoogleraar Shakespeare Studies in Oxford, doorzocht de wegen die Shakespeares First Folio’s zijn gegaan. Haar boek is ontnuchterend.

Het komt als een schok: kindertekeningen sieren de titelpagina van een van de befaamdste boeken uit de wereldliteratuur, Shakespeare’s First Folio, uitgegeven in 1623. Of misschien moet je het niet als een schok beschouwen, maar als een teken van gebruik. Deze foliant met The Workes of William Shakespeare, containing all his Comedies, Histories & Tragedies beschouwen wij nu als een onaantastbaar heiligdom, maar door de eeuwen heen was het een gebruiksvoorwerp. Kinderen van de trotse bezitters tekenden erin. Hun ouders betoonden evenmin eerbied: talloze correcties, onderstrepingen en zelfs doorhalingen vielen de First Folio ten deel.

Emma Smith, hoogleraar Shakespeare Studies in Oxford, beschrijft in haar boeiende studie Shakespeare’s First Folio. Four centuries of an Iconic Book de lotgevallen van dit 900 bladzijden tellende verzamelde toneelwerk. Zeven jaar na Shakespeares dood waren twee acteurs verantwoordelijk voor dit theatrale monument dat nog altijd geldt als de definitieve brontekst. Ze noemden hun uitgave Truely. Er zijn nog veertig gave exemplaren bekend.

Smiths boek begint waar de meeste boeken over de First Folio ophouden: ze beschrijft niet de voorgeschiedenis maar alles wat er in cultureel, economisch en sociologisch opzicht met een dergelijk meesterwerk gebeurt. Vooral de hoofdstukken over verzamelaars uit de 18de en 19de eeuw zijn schitterend. Niemand kocht destijds boeken om ze te lezen; de First Folio is wellicht het minst gelezen boek. Men pronkte ermee op de koffietafel en onderstreepte licht erotische passages. Smith raakt de essentie als ze schrijft dat de Folio lange tijd eerder een ‘tweedehands dan een antiquarisch boek was’. Tweedehands, dat betekent feitelijk een gebruiksvoorwerp. Shakespeares toneelwerk viel ook vinnig commentaar ten deel. Zo heette The Two Gentlemen of Verona starke naught’ te zijn, ofwel ‘helemaal niksig’.

Op een bepaalde manier is Smith’s zoektocht naar de wegen die de Folio’s zijn gegaan – hoe secuur en wetenschappelijk ook beschreven – onthullend, zelfs ontnuchterend. Wat wij, 20ste-eeuwse Shakespeare-liefhebbers, als een heilig boek beschouwen is ooit eenvoudigweg gebruiksvoorwerp geweest. Maar dan wel een voorwerp dat in de loop van de tijd ‘het meest exclusieve bezit werd van welgestelde verzamelaars’.