Links én rechts in Kamer vestigt hoop op Turkije

GroenLinks heeft een plan. De PvdA heeft een plan. De VVD heeft een plan. De plannen hebben overeenkomsten. Maar wat als Turkije niet meewerkt?

Alexander Pechtold van D66 en PvdA-leider Diederik Samsom tijdens het Tweede Kamerdebat over de instroom van asielzoekers. Foto ANP / Valerie Kuypers
Alexander Pechtold van D66 en PvdA-leider Diederik Samsom tijdens het Tweede Kamerdebat over de instroom van asielzoekers. Foto ANP / Valerie Kuypers

De verschillen tussen partijen lijken groot, in het asieldebat. Ook donderdag, tijdens het debat met premier Rutte in de Tweede Kamer. Maar in de kern wil vrijwel iedereen eenzelfde soort oplossing: vluchtelingen rechtstreeks hierheen halen vanuit Turkije, zonder dat ze op een bootje hoeven te stappen. 

Het stond centraal in het asielplan waar VVD-Kamerlid Malik Azmani vorig jaar veel kritiek op kreeg. Het stond vorige week centraal in het ‘plan-Samsom’ van de PvdA-leider. Deze week was het de kern in een toespraak van Jesse Klaver (GroenLinks). Maar ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel wil dit graag.

Het idee? Vanuit de grote opvangkampen rond Syrië worden vluchtelingen hierheen gehaald om asiel te krijgen. Dit zijn enkel door VN erkende vluchtelingen. Daarom krijgen ze in Nederland direct een verblijfsvergunning en huisvesting. Dit heet ‘hervestiging’ of ‘uitnodigingsbeleid’ en vindt al langer op kleine schaal plaats. Nederland laat op deze manier jaarlijks zo’n 500 vluchtelingen komen.

Het kabinet is bereid, samen met andere EU-landen, méér vluchtelingen rechtstreeks hierheen te halen, om zo Turkije, Libanon en Jordanië te ontlasten. Maar, zei Rutte donderdag in de Tweede Kamer, dat kan alleen als de aantallen bootmigranten „naar nul gaan”. Vandaar de druk op Turkije en de hulp van de NAVO, om migranten te weerhouden van hun oversteek.

En vandaar ook, legde Rutte uit, dat hij eerder zei dat de instroom „richting nul” moet gaan. „Daarmee bedoelde ik niet de instroom in Nederland. Maar de stroom tussen Turkije en Griekenland.” 

De oppositie had veel kritiek op die uitspraak. Zeker nadat Rutte woensdag op een persconferentie zei dat zo’n daling in zicht was. Dat klopte niet, meldde NRC donderdag. Maandag en dinsdag was de instroom, na enkele dagen met lage aantallen, juist weer in de duizendtallen gelopen.

Volgens Rutte waren er juist op die dagen lage aantallen dankzij Turkse acties om migranten tegen te houden. De premier erkende dat de cijfers daarna weer stegen en dat het onduidelijk is of de Turkse acties succesvol waren. „Maar ook in de toekomst zal ik de Turken complimenteren als de cijfers laag zijn.”

Plan is ideaalbeeld

Het plan waar links tot rechts – PVV uitgezonderd – zich in kan vinden, is een ideaalbeeld. Maar wat als het Turkije niet lukt migranten tegen te houden? Dan worden de verschillen zichtbaar. GroenLinks wil direct beginnen met hervestiging vanuit Turkije. „UNHCR vraagt op dit moment al 460.000 plaatsen en Europa biedt 11.000 plaatsen”, zei fractievoorzitter Jesse Klaver. „Die balans moet omgekeerd.”

Regeringspartijen VVD en PvdA zeggen: onmogelijk. Eerst moet de instroom van bootmigranten omlaag.

Uiteindelijk worden er wat PvdA-leider Samsom betreft 150.000 tot 250.000 erkende vluchtelingen per jaar hervestigd door een Europese ‘kopgroep’. Ter vergelijking: vorig jaar kwamen ongeveer een miljoen migranten naar Europa.

Terugsturen is twistpunt

Een ander twistpunt is het terugsturen van boten. Samsom wil migranten die met mensensmokkelaars meegaan, ‘per kerende veerboot’ terugbrengen. Dat is een essentieel onderdeel van zijn plan, zegt hij. Zolang het bootje naar Europa hoop blijft bieden op een verblijfsvergunning zullen migranten blijven komen, zei hij. „Het is de dodelijkste en meest misdadige smokkelroute die sinds de Tweede Wereldoorlog is gemaakt. De enige oplossing om te voorkomen dat kinderen verdrinken is die route overbodig maken.”

Maar Klaver hoopt dat mensen die oversteek überhaupt niet langer wagen als ze veel grotere kans hebben op asiel in Europa. „Ik denk dat dat de noodzaak wegneemt om uiteindelijk in zo’n onveilig bootje te stappen.”

Wat Klaver betreft zou Europa best evenveel migranten aankunnen als vorig jaar. Eén miljoen dus. En als ze toch hun leven wagen op de Middellandse Zee? Dan mogen ze van hem alsnog asiel aanvragen.

Niet alleen Nederland en de Duitse bondskanselier Merkel overleggen met Turkije over grote hervestigingsprogramma’s. Ook de Europese Commissie komt in maart met een nieuw voorstel om rechtstreeks vluchtelingen over te nemen uit kampen rond Syrië. Een woordvoerder zegt nog niet te kunnen zeggen om wat voor aantallen het gaat.