Het boek dat niet kan wachten als moeder aller uitgeefgedachten

Goed, Harry Potter krijgt dus een burnout, maar eerst iets anders. Het vrije woord in het nauw maakt vreemde sprongen, dacht ik toen ik las dat De Bezige Bij een two book deal had gesloten met Dyab Abou Jahjah, de oud-voorman van de Arabisch Europese Liga. Ik las erover in een column van Theodor Holman, die de uitgeverij met het glorieuze verzetsverleden verweet een antisemiet in de armen gesloten te hebben (‘De bijenkoningin eet haar eigen kinderen op’). Nu is die formulering van een retorische gemakzucht, die past bij de symboolstrijd die al vijftien jaar rond Jahjah woedt. Afwisselend wordt hij afgeschilderd als demon en als slachtoffer van demonisering. Dan maar lezen. Ik liet een jaargang columns van Jahjah uit De Standaard uit het archief halen. (Ik ben misschien niet retorisch gemakzuchtig, maar wel administratief gemakzuchtig.)

Het goede nieuws is dat Jahjah niet beweert dat Israël de zee in gedreven moet worden of dat de Holocaust op een rekenfout berust. Vervelende stukken zijn het wel, voor zover de zinnen van Jahjah begrijpelijk zijn: ‘We leven vandaag in een maatschappij die enerzijds negationistisch is met betrekking tot alle misdaden die de Europese beschaving heeft gepleegd, en anderzijds uitvoerig met de vinger wijst naar genocides gepleegd door anderen en misdaden van dictators die antiwesters zijn.’ Conclusie: ‘Dus in wezen was het uitzonderlijk dat de Holocaust als genocide tegen de Joden erkend werd.’ Antisemitisch is het niet, flauwekul is het wel.

Daar kun je je drukpersen best voor aanzetten (‘laat duizend bloemen bloeien’, zei Mao al), maar je kunt dat ook laten. Omdat het leven kort is, de middelen beperkt en er zoveel mooie, belangrijker boeken te maken zijn. Kijk maar naar de reeks kritische Klassieken van de zijn vijfjarig jubileum vierende uitgeverij Schokland: Het varken aarde van John Berger en Nacht in de middag van Arthur Koestler. Gebonden herdrukken van bijna vergeten prachtboeken, twee per jaar, met hedendaagse nawoorden. Gemaakt omdat juist dit boek niet mocht ontbreken in de boekwinkel. En dat is de moeder van alle uitgeefgedachten.

Kleine uitgevers met zendingsdrang zorgen toch al voor veel vrolijkheid: zo is er ineens uitgeverij Bananafish, die zich geheel wijdt aan ‘vreemd genoeg onvertaalde literatuur’. Zoals Taqwacore van de Amerikaan Michael Muhammad Knight, ‘de Hunter Thompson van de islamitische literatuur’. Uit de flaptekst: ‘In een huis in Buffalo, New York, leeft een groep jonge moslimpunks: boerqadragende riot grrlls, soefi’s met hanenkammen, straightedge soennieten, sjiitische skinheads en radicaalfeministische moslima’s.’ Eigenlijk kan het boek dan alleen nog maar tegenvallen. Maar het is nieuw en maakt bijna net zo nieuwsgierig als de burnout van Harry Potter.