Erfgoed Erasmiaans eindelijk gered

Decennia stonden eeuwenoude boeken van onder andere Erasmus vergeten in een boekenkast op school

Foto Rien Zilvold

Met bijna dertig jaar vertraging verhuist de klassieke bibliotheek van het Erasmiaans Gymnasium binnenkort naar de Bibliotheek Rotterdam. Het is de redding van de eeuwenoude verzameling én een fraaie aanvulling op de Erasmuscollectie.

De antieke boeken, 156 banden met 209 titels, stonden ongebruikt ‘weg te rotten’ in de houten vitrinekasten van de docentenbibliotheek van de school. Een ruimte met sterk wisselende temperaturen omdat de verwarming uitging tijdens de schoolvakanties, en waar decennia lang flink werd gerookt. De schrik sloeg boekenverzamelaar en Neerlandicus Dick van Vliet (64) om het hart toen hij in 2003 als leraar Nederlands begon op het Erasmiaans. Een aantal van de in perkament en leer gebonden boeken was uitgezet of juist gekrompen, de banden kapot en het papier soms gescheurd. Van Vliet uitte zijn bezorgdheid bij de rector maar moest door wisselingen in de schoolleiding tot 2011 wachten op het besluit om de collectie over te dragen aan de Bibliotheek Rotterdam. Die krijgt de boeken in eeuwigdurende bruikleen. Daarvan was in 1987 al sprake maar dat besluit werd nooit uitgevoerd.

Van Vliet is blij dat het nu eindelijk zover is. „De collectie is vorig jaar gerestaureerd en verhuisd naar een klimaatkamer waardoor ze behouden blijft voor het nageslacht. Alle boeken worden opgenomen in de onlinecatalogus van de bibliotheek en in de Nederlandse Centrale Catalogus. Daardoor zijn ze ook te raadplegen voor wetenschappelijk onderzoek”, zegt hij opgelucht in zijn kamer in het schoolgebouw aan de Wytemaweg tegenover het Erasmus MC.

Buiten het Erasmiaans en de Bibliotheek Rotterdam weet niemand nu van het bestaan van de klassieke boeken. Eeuwig zonde, vindt de besnorde Hagenaar. De collectie is volgens hem belangrijk voor de Nederlandse literatuur en bevat bijzondere werken. Daaronder enkele van de hand van Erasmus. Zoals de Matrimonio Christiano uit 1601 – het oudste van de verzameling – en de Colloquia uit 1664. Allemaal in het Latijn. Logisch, zegt Van Vliet. „De collectie is de erfenis van de vroegere Latijnse school. Nogal wat boeken werden trouwens geschonken door oud-rectoren en -leraren. Daarom kunnen we ze niet weggeven aan de openbare bibliotheek.”

Het meest bijzondere boek vindt hij Tempel der Zanggodinnen, een uit 1733 daterende beschrijving van mythische verhalen met bij elk een kopergravure. „Voor dit boek wordt nu ruim 1000 euro betaald”, zegt de boekenverzamelaar droogjes terwijl hij exemplaar openslaat en een van de zwartwitprenten laat zien. Een heel mooi boek vindt hij Het leven en bedrijf van den heere Michiel de Ruyter uit 1686. „Dit is een bijzondere uitgave met prenten van zeeslagen en zelfs van zijn begrafenis in de Nieuwe Kerk”, zegt de Neerlandicus enthousiast terwijl hij een bruine leren kaft ter grootte van een onderarm uit de kast trekt. „Kijk, je kunt precies zien wie meeliep in de stoet. De nummers bij de personen verwijzen naar de namen hier onderaan”, klinkt het terwijl hij zijn wijsvinger heen en weer beweegt boven pagina 1008.

De collectie bevat ook een aantal prijsboeken die de beste leerlingen cadeau kregen met voorin een oorkonde en op de voor- en achterkant het stadswapen in goud gestempeld.

Ondanks al zijn inspanningen voor het behoud van de collectie gaat Van Vliet de boeken niet missen, zegt hij. „Dit is mijn laatste jaar. Ik ben blij dat ik de zaak voor mijn pensioen in orde heb kunnen brengen zodat ik met een gerust hart kan vertrekken.”

Humanistische elite

De Bibliotheek Rotterdam is blij met de komst van de collectie van het Erasmiaans. „De boeken geven een mooi beeld van de vorming van de humanistische Rotterdamse elite in de afgelopen eeuwen en zijn tevens een leuke uitbreiding van onze erfgoed- en Erasmuscollectie”, zegt conservator Adrie van der Laan. Hij kan niet zeggen of er unieke of zeldzame boeken tussen zitten. „Maar dat is heel goed mogelijk”