De winst van revolutionaire rimpelingen van de ruimtetijd

Het is feest in de fysica. Niet de aarde trilde, maar de ruimte zelf, op 14 september 2015, iets voor elf uur ’s ochtends. Die minieme trilling van de ruimtetijd is gemeten door een groot internationaal onderzoeksteam dankzij kilometers lange meetopstellingen in de Verenigde Staten. Gisteren mochten ze er eindelijk over praten. Grijnzend van geluk.

Terecht geldt de observatie als een technische en wetenschappelijke triomf. Gemeten is een rimpeling van de ruimte die kleiner was dan de kern van een atoom. Het is een verre echo van de knallende botsing van zwarte gaten op anderhalf miljard lichtjaar afstand, een boeggolfje van ontzaglijke vernietiging ver weg. Het absurd kleine en het onbegrijpelijk grote komen hier samen in één baanbrekende ontdekking.

Vandaag geldt die prestatie als ongelofelijk. Maar over een paar jaar zijn we er alweer aan gewend. Al in de eerste paar dagen van de vernieuwde opstelling van het al jaren lopende LIGO-experiment was het raak. Die apparatuur gaat zeker meer opleveren. Ook de detector in Europa (VIRGO) wordt ingrijpend vernieuwd en verbeterd. De zoveelste vondst van zo’n minieme ruimteruis, ooit onze kant op gezonden door botsende giganten in een ver sterrenstelsel, zal hooguit nog een klein berichtje opleveren.

Botsende zwarte gaten. Tekening NASA

Maar het bewustzijn van de rimpelingen blijft. Ooit dachten we dat de zon om de aarde draaide. Dat zie je toch? Nee dus. En niet de ultieme bestemming van voorwerpen beweegt hen voort of houdt ze op hun plaats, maar ‘krachten’. Solide objecten bestaan vooral uit leegte, gevangen in een ijzersterk krachtskelet van kleine atomen.

De grote Albert Einstein ontdekte dat zwaartekracht, die ons met beide benen op de grond houdt, juist géén kracht is, maar een kromming van de ruimtetijd. En hij berekende dat de nu ontdekte zwaartekrachtgolven de ruimte stilletjes rimpelen.

We denken dat we over een goed onderhouden trottoir lopen, maar in werkelijkheid hangen we in oneindig zacht trillende plooiingen van het ruimtetijdcontinuüm. Zelfs een vallend suikerklontje zendt een oneindig klein zwaartekrachtgolfje door het universum.

Met deze kennis zullen we geen stap meer of minder zetten en ook politieke, culturele, sociale of economische problemen zullen door deze ontdekking niet eerder worden opgelost. Maar de mensheid begrijpt weer iets beter in welk enorm en vreemd universum ze leeft. Daar worden we rijker van. En misschien zelfs verstandiger.